1 PBM Banna etaraka ndo tu dangu, Muri Yesus Na sawi ti pannu palendi, dangngu banna mandiddika, maidasa muritana ti Muri Yesus. BSB BSB: When Jesus saw the crowds, He went up on the mountain and sat down. His disciples came to Him,
2 PBM Banna tomasa i rasi panewi Na dangngu banna manganjara, panewi Nasa: BSB BSB: and He began to teach them, saying:
3 PBM "Na pamaringngi pamalalara tu ni ma milla ti dalu Ngasu Nai Allah, mabba yidda kadda ma mangngugi ni Umma Kalada-Nai Allah. BSB BSB: “Blessed are the poor in spirit, for theirs is the kingdom of heaven.
4 PBM Na pamaringngi pamalalara tu ma sandukka ati-Na ti dalu-Nai Muri mabba yidda kadda pa pasannangu-Nai Muri. BSB BSB: Blessed are those who mourn, for they will be comforted.
5 PBM Na pamaringngi pamalalara tu ma malijjangu atina mabba yidda kadda ma klogi ni pannu tana. BSB BSB: Blessed are the meek, for they will inherit the earth.
6 PBM Na pamaringngi pa malalara tu ma manjiwu dangngu ma mad-du dangngana mandassa, mabba yidda kadda pa pambassu-Nai Muri. BSB BSB: Blessed are those who hunger and thirst for righteousness, for they will be filled.
7 PBM Na pamaringngi pamalalara tu ma mbussa pa ya ti olina, mabba yidda kadda makoligi ni pa yanai Muri. BSB BSB: Blessed are the merciful, for they will be shown mercy.
8 PBM Na pamaringngi pa malalara, tu ni mawarasa atina, mabba yidda kadda ma piana pa etai Muri Allah. BSB BSB: Blessed are the pure in heart, for they will see God.
10 PBM Na pamaringngi pa malalara tu pa pajarra mullani ni ma pulupia, mabba yidda kadda ma piana maketagi ni umma kalada-Nai Muri. BSB BSB: Blessed are those who are persecuted because of righteousness, for theirs is the kingdom of heaven.
11 PBM Na pamaringngi pa malalami, ba appalinnikasa da padjalami tu dangngu da pajarrami tu dangngu wallika da takki wai ndabba gumiri ni ma atta ndassa ti sadamu dangngu badda pulu waigumi mulla-Gu Yawwa. BSB BSB: Blessed are you when people insult you, persecute you, and falsely say all kinds of evil against you because of Me.
12 PBM Ma pawali atinamika dangngu kai sannangumika, mabba yimmi kadda ma kloigi ni uppa ma kalada walliti umma Kalada-Nai Allah, ma badda tunihai mannu kaddai ni pakolida mabokulaNai Muri Allah ni pa pajarra. BSB BSB: Rejoice and be glad, because great is your reward in heaven, for in the same way they persecuted the prophets before you.
13 PBM "Yimmi kadda masi pannu tana. Takka banna kabba kassa ni masi, panika pawaimi bai pamassi baligi? Atta o patanji amma gunnani, tanji ollu kawussu kandasa dangngu badda leti-leti tu. BSB BSB: You are the salt of the earth. But if the salt loses its savor, how can it be made salty again? It is no longer good for anything, except to be thrown out and trampled by men.
14 PBM Yimmi kadda wailangu pannu tana, panyia marami ma ona ti pannu palendi, atta pia ammani banna kabunni." BSB BSB: You are the light of the world. A city on a hill cannot be hidden.
15 PBM Dangngu atta o amma tu ma pa kadakkina illu baisa na tau ti bawa panyia pa tewila illu, enga tau da nai ti pannu panyia pa tewila wai illu, kapiani banna wailangu ndabba ngarandukkani ni issini ni umma. BSB BSB: Neither do people light a lamp and put it under a basket. Instead, they set it on a stand, and it gives light to everyone in the house.
16 PBM Ndangngu katunihaisa ni wailangu kanna sambillai ti illu, kapiani badda etai ni pa pandowimu ni ma ndassa dangngu bau pamalangi ni Amamu ti surga. BSB BSB: In the same way, let your light shine before men, that they may see your good deeds and glorify your Father in heaven.
18 PBM Yawwa ku panewi ni ma pulupia ti sadami, languka na tambullu pungngui ni awangu ni tana, atta o amma sisa hurupa attau sisa ta'nda bacca ni pa'kai walliti Hukku Taurat ba attana londu ndabba kannarisa." BSB BSB: For I tell you truly, until heaven and earth pass away, not a single jot, not a stroke of a pen, will disappear from the Law until everything is accomplished.
19 PBM Mullani kaddai, herai ni ma ammana sisa mata walliti pareta-pareta ma ona ti Hukku Taurat dangngu na anjarra tu kadda pasalaku mannui ni pasalakuna yinna, na koligi ni panyia marisi padikku langngu takka ti ummma KaladaNai Muri. Takka herai ni ma pasalakui ni pareta-pareta ti Hukku Taurat dangngu na anjarra tu sawawi, na koligi ni panyia ma gailara ti umma kalada-Nai Allah. BSB BSB: So then, whoever breaks one of the least of these commandments and teaches others to do likewise will be called least in the kingdom of heaven; but whoever practices and teaches them will be called great in the kingdom of heaven.
20 PBM Mabba nikadai dukku panewi ti sadami yimmi; ni pawali atimi ti sada-Nai Muri atta narisi kassa pa ndassai walliti tu Farisis dangngu tu ma lakkasana Taurat, timmi atta pia ammani bai tamami ti dalu umma-Nai Muri Allah. BSB BSB: For I tell you that unless your righteousness exceeds that of the scribes and Pharisees, you will never enter the kingdom of heaven.
21 PBM Yimmi mbadda rangngimisa ni palangida ti boku appu ndai nda yitta, "Ambai pamatima" dangngu herai ni ma pamati panyianai ba karangngani ti ma lakkasana Hukku. BSB BSB: You have heard that it was said to the ancients, ‘Do not murder’ and ‘Anyone who murders will be subject to judgment.’
22 PBM Takka Yawwa ku panewi ti sadami, ma languka herra widdi ni ma mbani ti oli dadina, panyiana ba haini ti gallu hukkuna, dangngu languka herra widdi ni ma panewi ti oli dadina, banna takki "mu jingngawu" panyianai ba haini ti sagada tu ma lakkasana hukku agama, dangngu languka hera widdi ma takki, "mu kabangngawu" panyiana ba haini ti diura api ma atta bosa. BSB BSB: But I tell you that anyone who is angry with his brother will be subject to judgment. Again, anyone who says to his brother, ‘Raca,’ will be subject to the Sanhedrin. But anyone who says, ‘You fool!’ will be subject to the fire of hell.
23 PBM Mabba tunihaidai, nikka bau ya kakka pa yamu bau tau ti pannu panyini ni payamu, dangngu sini bau takkawu hai dummu namui bai paseli dangnga ndarra olidadimu, BSB BSB: So if you are offering your gift at the altar and there remember that your brother has something against you,
24 PBM dunjaka tunjugi ni pawukku payamu ti saga panyia pa taumui ni pa yamu, kau salaku balliwu dangngu kau pandami dangnga balindarra olidadi pa paseli dangngamu, baisa dummu sullu baliwu ti panyiapa taumui ni pawukku pa yamu yena. BSB BSB: leave your gift there before the altar. First go and be reconciled to your brother; then come and offer your gift.
25 PBM Gesawu kau pandami dangngandara mussumu ba tangngu karangnga kamika bai salakumi lara, ka amba piani badda yawu ti hakim, ni hakim amba na yawu ti tu ma dawui ni gallu hukku, ni pussuwu ti gallu hukku. BSB BSB: Reconcile quickly with your adversary, while you are still on the way to court. Otherwise, he may hand you over to the judge, and the judge may hand you over to the officer, and you may be thrown into prison.
26 PBM Yawwa ku panewi ni ma pulupia ti sadami; yimmi atta piamani bai lusa wali hainami ba attai baya ka pundisa ni wuttami lappaka londu bai baisari. BSB BSB: Truly I tell you, you will not get out until you have paid the last penny.
27 PBM Yimmi mbadda rangngimisa ni pa mbadda takki "Amba jangngima!" BSB BSB: You have heard that it was said, ‘Do not commit adultery.’
28 PBM Takka Yawwa ku panewi ni ma pulupia ti sadami: "Herai ni ma pa eluna ti kawinni dangngu na na wukkui ni ma atta ndassa ti dalu atina, mbadda jangngi dangnga nassa no ni kawinni ti atina." BSB BSB: But I tell you that anyone who looks at a woman to lust after her has already committed adultery with her in his heart.
29 PBM Ba nikassa ni mata kawanamu takka dikeri ndoku djalamu, sikkusa baisa dummu lebugi. Risi pandassa ka dakini ba sisagi ni issi kalittamu ma atta ona, mullani banna ndoku djalai, ka amba na kawussu ndabbagi ni tu'mu ti diura api ma atta bosa. BSB BSB: If your right eye causes you to sin, gouge it out and throw it away. It is better for you to lose one part of your body than for your whole body to be thrown into hell.
30 PBM Dangngu nikassa ni lumma kawanamu takka dikeri ndoku djalamu, tippukassa baisa dummu lebugi. Risi pandassa ka dakini ba sisagi ni issi kalittamu ma atta ona mullani banna ndoku djalai, ka amba na kawussuka ndabbagi ni tu mu ti diura api ma atta bosa. BSB BSB: And if your right hand causes you to sin, cut it off and throw it away. It is better for you to lose one part of your body than for your whole body to depart into hell.
31 PBM Mbadda rangngi kaddami, "Herai ni ma pasewa dangngani ni assa ummana, na ya pungngu puni surrata ta'nda pasewa ti assa ummana. BSB BSB: It has also been said, ‘Whoever divorces his wife must give her a certificate of divorce.’
32 PBM Takka Yawwa ku panewi ti sadami, herai ni ma pasewa dangngani assa ummana, sigilani banna jangngi, mbadda pandowinasa ni assa ummana banna jangngi, dangngu herai ni ma nikka dangngana kawinni ma mbadda pasewa walli ti lawina, yinna mbadda jangngi mannu nakka." BSB BSB: But I tell you that anyone who divorces his wife, except for sexual immorality, brings adultery upon her. And he who marries a divorced woman commits adultery.
33 PBM Sadaka wallika, yimmi mbadda rangngimisa pa mbadda takki da ti boku appu ndai nda "Amba Sara kawassuma, takka kau pannui ni saramu ti saganai Muri." BSB BSB: Again, you have heard that it was said to the ancients, ‘Do not break your oath, but fulfill your vows to the Lord.’
34 PBM Takka Yawwa ku panewi ti sadami: "Ambai sara wai ammagi ni Umma Nai Muri, ma ni umma Nai Muri panyiapa enga Nai Muri Allah. BSB BSB: But I tell you not to swear at all: either by heaven, for it is God’s throne;
35 PBM Ambai sara waimagi ni pannu tana, ma ni pannu tana panyiapa leti wainai ni wissi-Nai Muri Allah; dangngu ambai sara waimagi ni Yerusalem, ma ni Yerusalem panyianai ni sangaji kalada." BSB BSB: or by the earth, for it is His footstool; or by Jerusalem, for it is the city of the great King.
36 PBM Amai sara wai mannu ammagi ni katowamu, mabba yimmi atta o amma logi malli dangngu logi bela pa patumbumi sawalla ti katowami. BSB BSB: Nor should you swear by your head, for you cannot make a single hair white or black.
37 PBM Takka bau panewi kawuka takki: "Pulupia" lummugi nikka banna pulupiakasa; "djala" lummugi nikka banna djalakassa, ni panewimi ni marisi wali haina wali ni ti ma atta ndassa. BSB BSB: Simply let your ‘Yes’ be ‘Yes,’ and your ‘No,’ ‘No.’ Anything more comes from the evil one.
39 PBM Takka Yawwa Ku panewi ti sadami, amabai lawadai ni tu ma atta ndassa ti sadami; languka hera widdi wali ni ma tabbai ni pipi kawanamu, ya mannu nai ni pipi ka-limu kanna tabba mangngui. BSB BSB: But I tell you not to resist an evil person. If someone slaps you on your right cheek, turn to him the other also;
40 PBM Dangngu sama mangngu ni ti tu ma peka pawussawu, mullani banna wukkui ni kalambimu, ya mannu nai ni kalambimu ma ma risi pa ndassa. BSB BSB: if someone wants to sue you and take your tunic, let him have your cloak as well;
41 PBM Dangngu hera mannui ma pa dakkagu kau salaku sisa mill salaku karangnga mannu ni yinna ti maleru pia walika toma ti duada mill na. BSB BSB: and if someone forces you to go one mile, go with him two miles.
42 PBM Yani ni tu ma dangngiwu dangngu ambau tullaradami ni tu ma dangngi tunju ti yinna." BSB BSB: Give to the one who asks you, and do not turn away from the one who wants to borrow from you.
46 PBM Takka ba da kaddaka tu ma mbussagumi ni pa mbussami, ma panisa ni uppani ni pakolimi? Angga badda tunihai mannu kadda wali ni pa mbadda salakuda tu mannangu kawi si katowa? BSB BSB: If you love those who love you, what reward will you get? Do not even tax collectors do the same?
47 PBM Dangngu ba da kaddaka oli dadimi pa yamu salam, ma panisa ni marisigi ni pa pandowimu? BSB BSB: And if you greet only your brothers, what are you doing more than others? Do not even Gentiles do the same?
48 PBM Ba tuni hai dassa, risini pa ndassa kai daddi tu mikka marisi pandassa langngu takka, kai kerisa ni pata Nai ni Ammami ma engana ti surga, ni ma ndassa ati langngu takka na. BSB BSB: Be perfect, therefore, as your heavenly Father is perfect.