The Orthodox Confession of the Eastern Church. A.D. 1643 (part 1 of 5)

[The Orthodox Confession of Faith of the Catholic and Apostolic Church of the East (also called Catechism from its method) was drawn up by Peter Mogilas, Metropolitan of Kieff, the father of Russian theology (d. 1647), or under his direction, and was revised and adopted by the Græco-Russian Synod at Jassy, 1643, signed by the Eastern Patriarchs, and approved again by the Synod of Jerusalem, 1672. It sets forth the faith of the Eastern Church in distinction both from the Latin and Protestant Churches. We print the introduction and doctrinal part in full, but omit Parts II. and III., which contain an exposition of the Lord's Prayer, the Beatitudes, and the Ten Commandments, and belong to Ethics rather than Symbolics. In the division of the Decalogue the Greek Church sides with the Reformed against the Roman and the Lutheran. Comp. History, pp. 58 sqq.

The modern Greek text, with the semiofficial Latin translation of Panaglota, appeared first at Amsterdam, 1662. It is here reprinted from Kimmel's Monumenta Fidei Ecclesiæ Orientalis, Pars I. pp. 56-203. On other editions and textual variations, see his Prolegomena, p. lxii.]

Orthodoxos homologia tes pisteos tes katholikes kai apostolikes ekklesias tes anatolikes.

Orthodoxa Confessio Fidei Catholicæ et Apostolicæ Ecclesiæ Orientalis. Erotesis a Quæstio I.

O anthpopos ho christianos ho orthodoxos kai katholikos ti chreostei na phulatte, dia na kleronomese ten zoen ten aionion;

Quid tenere atque observare Orthodoxus et Catholicus homo Christianus debet, ut æternæ olim vitæ heres fiat?

Apokrisis Pistin orthen kai erga kala. Diati hopoios ta duo tauta kratei, einai kalos christianos, kai echei bebaian elpida tes aioniou soterias; marturouses tes hagias Graphes (Iak. b'. kd'.); horate, hoti ex ergon dikaioutai anthropos, kai ouk ek pisteos monon; kai ho logos katoteron (stich. ks'.); hosper gar to soma choris pneumatos nekron estin, houto kai he pistis choris ton ergon nekra esti; kai allachou ho Paulos ho theios legei to auto (a. Tim. a. ith'.); echon pistin kai

Responsio. Rectam fidem et bona opera. Qui enim hæc duo servat, ille bonus Christianus est, certamque æternæ salutis spem habet teste Sacra scriptura (Jac. ii. 24): 'Videtis, quod ex operibus justificetur homo non autem ex fide tantum.' Tum paullo post (v. 26): 'Nam quemadmodum corpus sine spiritu mortuum est: ita et fides sine operibus mortua est.' Idem alibi divinus ille Paulus adstruit (1 Tim. i. 19): 'Habens fidem et bonam conscientiam: qua

agathen suneidesin; hen tines aposamenoi peri ten pistin enauagesan; kai allachou (a. Tim. g. th.); echontes to musterion tes pisteos en kathara suneidesei. repulsa nonnulli fidei naufragium fecerunt.' Et alio idem loco (1 Tim. iii. 9): 'Habentes mysterium fidei in pura conscientia.' Erotesis b'. Quæstio II.

Diati chreostei ho christianos na pisteue proton, kai hustera na kame ta kala erga;

Quid vero prius credere, tum deinde bona opera efficere debet Christianus?

Ap. Epeide einai adunaton na aresse tinas tou Theou choris pistin, kata ton Paulon legonta (Hebr. ia'. s'.) choris pisteos adunaton euarestesai; pisteusai gar dei ton proserchomenon to Theo, hoti esti, kai tois ekzetousin auton misthapodotes ginetai. Dia na aresse loipon ho christianos to Theo, kai ta erga tou na einai eis auton euprosdekta, proton prepei na eche pistin eis ton Theon, kai deuteron na euthene ten zoen tou kata ten pistin.

Resp. Quoniam sine fide nemo Deo placere potest, secundum dictum Pauli (Hebr. xi. 6): 'Fieri non potest, ut sine fide quisquam placeat; nam qui ad Deum accedit, hunc credere oportet, et esse Deum, et remuneratorem iis esse, qui illum sedulo quærunt.' Ut acceptus igitur Deo homo Christianus sit, ut illique grata ejus sint opera; primum fidem in Deum habeat oportet: postmodum ut vitam etiam suam ad fidei regulam componat ac conformet. Erotesis g'. Quæstio III.

Ta duo tauta eis ti stekountai;

Quibus in rebus hæc duo consistunt?

Ap. Eis tas treis theologikas aretas; egoun eis ten pistin; eis ten elpida; kai eis ten agapen; kata tas hopoias thelomen merisein kai ta tria mere tes Homologias, hoste eis to proton na homologesomen peri ton arthron tes pisteos, eis to deuteron peri elpidos, kai tes

Resp. In tribus hisce virtutibus theologicis: in Fide, in Spe, in Caritate, secundum quas etiam tres Confessionis hujus partes distribuere nobis animus est; nimirum ut in prima parte concordi concessione de Articulis Fidei agamus; in secunda, de Spe et Oratione Dominica,

proseuches tes Kuriakes, kai peri ton makarismon, eis de to triton, peri ton theion entolon, en hais periechetai he pros Theon kai ton plesion agape. et Beatitudinibus Evangelicis: in tertia denique, de Præceptis Divinis, quibus Caritas in Deum et Proximum continetur. Proton meros Orthodoxæ Confessionis tes orthodoxou homologias, PARS PRIMA, en o peri Pisteos. DE FIDE. Erotesis d'. Quæstio IV.

Ti esti Pistis;

Quid est Fides?

Ap. Pistis esti (kata ton makarion Paulon Hebr. ia. a.) elpizomenon hupostasis, pragmaton elenchos ou blepomenon; en taute gar emarturethesan hoi presbuteroi; e houto; pistis orthodoxos, katholike te kai apostolike esti, kardia pisteuein kai stomati homologein hena Theon trisupostaton, kata ten autou tou Paulou didaskalian, legontos; (Rom. i. i.) kardia gar pisteuetai eis dikaiosunen, stomati de homologeitai eis soterian. Pros touto prepei na krate dia bebaion kai anamphibolon ho orthodoxos christianos (s. Sunod. kan. pb.), pos hola ta arthra tes pisteos tes katholikes kai orthodoxou ekklesias einai paradedomena apo ton Kurion hemon Iesoun Christon me to meson ton apostolon tou eis ten ekklesian, kai hai oikoumenikai sunodoi ta hermeneuousan kai ta hedokimasan, kai na pisteue eis auta kathos prostassei

Resp. 'Fides (secundum beatum Paulum (Heb. xi. 1) est substantia earum rerum quæ sperantur, earumque quæ non videntur demonstratio; per hanc enim testimonium consecuti sunt seniores.' Aut hunc in modum: Fides Orthodoxa, Catholica et Apostolica est corde credere et ore profiteri unum Deum, personis trinum; idque secundum Pauli ipsius doctrinam (Rom. x. 10): 'Corde creditur ad justitiam: ore fit confessio ad salutem.' Ad hæc pro certo atque indubitato tenere debet orthodoxus Christianus (Synod. VI. Can. LXXXII.), omnes fidei Articulos, quos Catholica et Orthodoxa credit Ecclesia, a Domino nostro Jesu Christo per Apostolos Ecclesiæ traditos: atque ab oecumenicis conciliis expositos approbatosque fuisse. Quos et ipse vera fide complecti debet, secundum præceptum

ho Apostolos, legon (b. Thess. b. ie.); ara oun, adelphoi, stekete kai krateite tas paradoseis, has edidachthete, eite dia logou eite di epistoles hemon; kai allachou (a. Kor. ia. b.); epaino de humas, adelphoi, hoti panta mou memnesthe, kai kathos paredoka humin tas paradoseis, katechete. Apo ta hopoia logia einai phaneron, pos ta arthra tes pisteos echousi to kuros kai ten dokimasian, meros apo ten hagian graphen, meros apo ten ekklesiastiken, paradosin, kai apo ten didaskalian ton sunodon kai ton hagion pateron. To hopoion phaneronontas to ho hieros Dionusios legei (ekkl. Hier. a.) houtos; ousia gar kat' hemas hierarchias esti ta theoparadota logia; septotata de logia tauta phamen, hosa pros ton entheon hemon hieroteleston en hagiographois hemin kai theologikais dedoretai deltois, kai men hosa pros ton hieron andron aulotera muesei, kai geitoni pos ede tes ouranias hierarchias ek noos eis noun, dia mesou logou somatikou men auloterou de homos, graphes ektos, hoi kathegemones hemon emuethesan, egoun pos duo logion einai ta dogmata. Alla paradidei he graphe, ta hopoia periechontai eis ta theologika biblia tes hagias graphes; kai alla einai dogmata paradedomena ek stomatos apo tous Apostolous, kai touta hermeneuthesan apo tas sunodous kai Apostoli (2 Thess. ii. 15): 'Vos igitur, fratres, perstate traditionesque tenete, quas sive ex sermone nostro sive epistola didicistis.' Rursus alibi (1 Cor. xi. 2): 'Collaudo ego vos, fratres, quod mea omnia memoria tenetis; quodque traditiones, prout illas vobis tradidi, retinetis.' Ex hisce manifestum est, Articulos Fidei auctoritatem approbationemque suam partim sacræ scripturæ partim traditioni Ecclesiasticæ atque doctrinæ Conciliorum sanctorumque Patrum acceptam referre. Quam rem hunc in modum clarius illustrat S. Dionysius (Hierarch. Eccles. cap. i. p. 108, Morell.): 'Quippe essentia Hierarchiæ hujus nostræ tradita divinitus oracula sunt, quorum ea quam maxime venerabilia ducimus, quæcunque a divinis doctoribus nostris (Apostolis) in sacris ac theologicis codicibus nobis data sunt: itemque illa, in quibus a sanctissimis istis hominibus immateriali quadam initiatione, et coelesti Hierarchiæ jam quodammodo vicina, de mente in mentem facta, ope quidem corporeæ sermocinationis, sed minus tamen materiatæ, nec ullis literis proditæ, præceptores et duces nostri initiati institutique fuere. Scilicet quod gemina ac duplicia Ecclesiæ dogmata sunt: alia literis mandata, quæ divinis sacræ scripturæ

tous hagious pateras; kai eis ta duo tauta he pistis einai tethemeliomene. Kai den einai prepon, na steketai monon phulagmene eis to krupton tes kardias, ma kai me to stoma na keruttetai he aute, kai na homologatai aphobos kai anamphibolos; kathos kai ho hieros Psaltes legei (Psal. ris. i. b. Kor. d. ig.); episteusa, dio elalesa, kai hemeis pisteuomen, dio kai laloumen. libris comprehensa habentur; alia viva voce ab Apostolis tradita. Atque hæc ipsa sunt, quæ postmodum a Concilis sanctisque Patribus plenius declarata fuerunt; binisque hisce fundamentis fides superstructa exstat. Quam neutiquam arcanis pectorum claustris duntaxat abstrudi oportet: verum etiam confessione oris intrepide atque indubitanter prædicari ac proferri. Quemadmodum et sacer Psaltes loquitur (Psa. cxvi. 10 et 2 Cor. iv. 13): 'Credidi, propterea et locutus sum. Nos quoque credimus, ideoque etiam loquimur.' Erotesis e. Quæstio V.

Posa einai ta arthra tes katholikes kai orthodoxou pisteos;

Quot Catholicæ atque Orthodoxæ fidei Articuli sunt?

Ap. Ta arthra tes orthodoxou kai katholikes pisteos einai dodeka, kata to sumbolon tes en Nikaia protes sunodou, kai ten en Konstantinoupolei deuteran; eis tais hopoiais houtos ephanerothesan hola, hopou sunteinousi pros ten hemeteran pistin, hopou oute pleiotera prepei na pisteuomen, oute oligotera, oute alloios para hopou egroikesan hoi pateres ekeinoi. Monon kapoia ap' auta ta arthra einai phanera, kai kath' heauta gnorima, kai alla perikratousi mustika eis heauta, kai ap' auta noountai kai ta alla.

Resp. Orthodoxæ et Catholicæ fidei Articuli numero duodecim sunt secundum Symbolum Concilii primi Nicææ, et secundi Constantinopoli habiti. Quibus in Conciliis ita sunt accurate exposita, quæ ad fidem nostram attinent, omnia; ut neque plura neque pauciora a nobis credi oporteat, neque alio sensu intellectuque, quam quo Patres illi intellexerunt. Verumenimvero nonnulli horumce Articulorum clari per seque manifesti sunt, alii quædam occultius complectuntur, unde cetera etiam intelliguntur.

Erotesis s'. Quæstio VI.

Poion einai to proton arthron tes pisteos:

Primus Fidei Articulus quis est?

Ap. (Sunod. a.). Pisteuo eis hena Theon Patera pantokratora, poieten ouranou kai ges, horaton te panton kai aoraton.

Resp. (Synod. I.). Credo in unum Deum, Patrem omnipotentem, conditorem coeli et terræ, rerumque visibilium atque invisibilium omnium. Erotesis z'. Quæstio VII.

Eis touto to arthron tes pisteos ti loges didaskalia perikrateitai;

Cujusmodi in hoc Fidei Articulo continetur doctrina?

Ap. Touto to arthron tes pisteos duo tina periechei, proton na pisteue tinas kai na homologe (Deut. s. d.), pos einai henas Theos en triadi hagia doxazomenos; kai pos eis ten theoteta he arche kai he rhiza tou Huiou kai tou hagiou Pneumatos einai ho Pater; deuteron didaskei, pos autos ho en triadi Theos epoiesen ek tou me ontos panta ta horata kai aorata; kathos ho Psalmodos marturon legei (Psal. lg. th.); hoti autos eipe, kai egenethesan, autos eneteilato kai ektisthesan.

Resp. Hic Articulus duo quædam complectitur. Prius, ut credat quisque ac confiteatur (Deut. vi. 4), Deum esse unum, in sanctissima Trinitate adorandum, et in Divinitate originem et radicem Filii Sanctique Spiritus Patrem esse. Posterius, hunc ipsum trinunum Deum cuncta de nihilo condidisse, visibilia pariter atque invisibilia, teste sacro vate (Psa. xxxiii. 9): 'Ipse dixit, et facta sunt. Ipse jussit, et creata sunt.' Erotesis e. Quæstio VIII.

Tina gnomen prepei na echo peri Theou;

Quam de Deo habere debeo opinionem?

Ap. Prepei na pisteues pos einai henas Theos en triadi hagia, kata ten graphen ten legousan (Eph. d. s.); heis Theos kai Pater panton, ho epi panton kai dia panton kai en pasin hemin; ho hopoios hos agathos

Resp. Credere debes Deum in sancta Trinitate unum esse, secundum hæc scripturæ verba (Ephes. iv. 6): 'Unus Deus itemque omnium pater: qui super omnes, per omnes, in nobisque omnibus est.'

kai huperagathos, me holon hopou einai kath' heauton huperteles kai dedoxasmenos, me holon touto dia na metechousi kai alla onta ten agathoteta tou, doxazonta auton, epoiesen ek tou me ontos ton kosmon. Ma ti na einai ho Theos eis ten phusin tou, touto einai adunaton na gnoristhe apo kan hena ktisma, ochi monon horaton, alla kai aoraton, egoun kai ap' autous tous angelous, diati den einai oude mia sunkrisis katholou anameson tou ktistou kai ktismatos. Kai ex hepomenou phthanei mas pros eusebeian (kathos marturei ho Hierosolum. Kurillos Katech. s.), na exeuromen, pos echomen Theon hena, Theon onta, kai aei onta, homoion kai tauton pantote me ton heauton tou; exo apo ton hopoion allos Theos den einai. Kathos legei ho autos Theos dia tou prophetou (Es. md'. z'.); ego (eimi Theos) protos, kai ego meta tauta, kai plen emou ouk estin Theos; kai ho Mouses pros ton Israeletikon laon meta protropes houto legei (Deut. s'. d'.); akoue Israel, Kurios ho Theos hemon Kurios heis estin. Qui ut bonus, immo plus quam summe bonus, quamvis in semet ipso longe perfectissimus gloriosissimusque esset, quo tamen et alia Entia, gloriam ipsius celebrando, bonitatem ejusdem participarent, totum hunc mundum ex nihilo effinxit. Ceterum quidnam omnino in natura sua Deus sit, id ipsum res creata nulla satis assequi ac percipere potest: non visibilis modo sed ne invisibilis quidem, sive Angeli ipsimet, quoniam nulla penitus inter creatorem et rem creatam comparatio proportioque intercedit. Sed illud denique nobis ad pietatem satis esse potest (teste Cyrillo Hierosolymitano, Catechesi VI. p. 40, Morell.). Si recte tenemus, Deum nos habere, Deum unum, eumque sempiternum; atque similem semper et eundem sibimet ipsi: præterque illum, Deum exsistere neminem, quemadmodum idem ille Deus per Prophetam (Jes. xliv. 7) fatur: 'Ego (sum Deus) primus, et ego postea; et præter me non est Deus.' In quam sententiam et Moses, cum adhortatione, ita populum Israëliticum alloquitur (Deut. vi. 4): 'Audi Israël, Dominus Deus noster, Dominus unus est.' Erotesis th'. Quæstio IX.

An isos kai ho Theos einai henas

Atqui si unus Deus est, necesse

phainetai, pos na eton ananke, na eton kai hena prosopon; videtur, illum etiam unicam tantumodo personam esse?

Ap. Den einai ananke; diati ho Theos einai henas eis ten phusin kai ten ousian, ma trisupostatos, kathos einai phaneron apo ten didaskalian autou tou Soteros hemon, hopou eipen pros tous Apostolous tou (Matth. ke. ith'.); poreuthentes matheteusate panta ta ethne; baptizontes autous eis to onoma tou Patros, kai tou Huiou, kai tou hagiou Pneumatos. Apo ta hopoia logia phaneronetai, pos eis ten mian Theoteta na einai tria prosopa, ho Pater, ho Huios, to Pneuma to hagion, Pater ho hopoios pro aionon genna ton huion apo ten idian tou ousian, kai to hagion Pneuma proiesin. Huios ek Patros gennetheis pro aionon homoousios auto; Pneuma hagion ap' aionos ekporeuomenon ek Patros, homoousion to Patri kai to huio; touto hermeneuon ho theios Damaskenos legei houtos (a. Bib. keph. ia.); ho Huios kai to Pneuma to hagion, eis mian aitian, ton Patera, anapherontai. Kai allachou (keph. i.) ho autos; ho huios ek tou Patros esti me tropon genneseos; to Pneuma to hagion kai auto ek tou Patros einai, ma ochi me tropon genneseos, all' ekporeuseos. Kai ho theologos Gregorios eis ta logia tou Apostolou ta pros Rhomaious (keph. ia. ls'.), hoti ex autou, kai di autou, kai eis auton, ta panta, legei

Resp. Nihil necesse est. Quippe secundum naturam et essentiam Deus unus est; at personis trinus. Quod ex ipsius Servatoris nostri, ad Apostolos suos loquentis, doctrina satis claret (Matt. xxviii. 19): 'Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, Filii, et Spiritus Sancti.' Unde patet, in una et eadem Divinitate tres omnino esse personas; Patrem, Filium et Spiritum Sanctum; Patrem, qui ante secula, de propria essentia sua, Filium gignit, ac Spiritum Sanctum emittit; Filium, a Patre ante secula genitum, illique consubstantialem; Spiritum Sanctum, ab omni æternitate de Patre procedentem, Patrique ac Filio coëssentialem. Quam rem hisce verbis exponit divinus Damascenus (Lib. I. c. xi.): Filius, et Spiritus Sanctus ad caussam unam, nempe Patrem, referuntur. Idem alio loco (cap. x.): Filius a Patre per modum generationis exsistit: Spiritus Sanctus itidem a Patre est; at non per modum generationis verum processionis. Porro et Gregorius Theologus, in verba Apostoli ad Romanos (xi. 36): 'Ex illo, et per illum, et in illum omnia;' sic loquitur (de Spiritu

ohoto; to proton (egoun to ex autou) prepei na apodosomen eis ton Patera, to deuteron, eis ton Huion, kai to triton, eis to hagion Pneuma; dia na gnoristhe, pos einai trias eis ten theoteta. Kai pros toutois diati homoios kai aparalaktos, choris tinos exaireseos, baptizometha eis to onoma tou Patros, kai tou Huiou, kai tou hagiou Pneumatos; Loipon ho, ti einai ho Pater eis ten phusin, to auto einai kai ho Huios kai to hagion Pneuma. Alla men ho Pater einai Theos kata phusin alethes kai aionios, kai panton poietes ton horaton kai aoraton, toioutos loipon einai kai ho Huios kai to hagion Pneuma. Kai einai homoousia allelois, kata ten didaskalian tou Euangelistou Ioannou, hopou legei (a. Ioan. e. z'.); hoti treis eisin hoi marturountes en to ourano, ho Pater, ho Logos kai to hagion Pneuma; kai houtoi hoi treis hen eisin. Eis ta hopoia logia touto monon exaireitai, hopou ho Pater einai aitios eis ten Theoteta tou Huiou kai tou hagiou Pneumatos; tauta de ta duo prosopa einai ex ekeinou, ekeinos de ex oudenos. Houtos edidachthemen ap' autes tes aioniou aletheias, ton Iesoun ton Sotera mas, houtos apo tous hagious apostolous parelabomen. Kai hai oikoumenikai kai topikai Sunodoi, homoios kai hoi didaskaloi tes ekklesias alloias loges oute edidaxan, oute eparadokasin, e ekurosasi para houto; S. f. 64, Ald. p. 604, Par. adde p. 431): Primum (nimirum ex illo), Patri reddemus: secundum Filio: tertium Spiritui Sancto: ut inde palam fiat, exsistere re vera in Divinitate Trinitatem. Tum præterea quare æquali ratione nullaque differentia ant exceptione in nomen Patris, Filii et Spiritus Sancti baptizemur? Quapropter quod secundum naturam Pater est: id ipsum et Filius et Spiritus Sanctus est. Atqui Pater natura verus et æternus Deus est, rerumque omnium, quæ sub adspectum veniunt aut non veniunt, conditor; talis igitur omnino tum Filius est, tum Spiritus Sanctus, sibique invicem consubstantiales sunt, docente ita Joanne Evangelista (1 Joh. v. 7): 'Tres sunt, qui testificantur in cælo, Pater, Verbum et Spiritus Sanctus: et hi tres unum sunt.' Unum illud tamen his in verbis singillatim excipiendum, quod in essentia divina Filii Sanctique Spiritus caussa Pater est, quod ambæque hac personæ ab illo originem habent: at ipsemet ab nemine. Hunc in modum ab ipsa æterna Veritate, Jesu Servatore nostro, edocti sumus: hunc in modum de sanctis Apostolis accepimus: hunc omnino in modum, et non alium, universales particularesque Synodi una

kai touto kratei homoios he orthodoxos hemon kai katholike ekklesia. Dia ten pistin tauten hoi hagioi martures echusan to haima ton, kai allaxasi ten zoen tauten me ton thanaton. Tetoias loges kai hemeis chreostoumen na pisteuomen ex holes mas tes kardias anamphibolos, kai na phulattomen ten pistin tauten asphalos kai stereos, kai di auten na apothneskomen (hotan he chreia to kalese) dia ten elpida tes soterias mas, sunergounton kai ton agathon hemon ergon, hon tas ameibas thelomen echein en ouranois aionious. cum doctoribus Ecclesiæ docuerunt, tradiderunt, sanxerunt. Idemque consimiliter Orthodoxa ac Catholica Ecclesia nostra tenet docetque. Hanc eandem ob fidem sanguinem suum sancti Martyres profuderunt, mortemque cum vita præsente commutarunt. Hoc plane et nos modo, ex toto corde nostro, sine ulla titubatione credere, atque hanc firmam et inconcussam servare fidem, illiusque caussa, si necesse sit, mortem oppetere debemus; ob spem nimirum æternæ salutis nostræ, adminiculantibus etiam bonis operibus nostris, quorum præmia fructusque sempiternos in cælo percepturi sumus. Erotesis i. Quæstio X.

Epethumoun me phaneroteron tropon na katanoeso to musterion tes hagias triados.

Vellem sane paullo clarius distinctiusque isthoc sacræ Trinitatis mysterium percipere.

Ap. Me oude kan mian homoioteta einai dunaton na phanerothe teleios to pragma touto, kai na paraste eis ton noun mas phanera, me tina tropon einai ho Theos henas eis ten ousian, kai treis eis tas hupostaseis. Kai pos me oudemian homoioteta emporei na gnoristhe, to martura ho autos Theos, onomazomenos Iechoba, dia tou prophetou legontos (Es. ms'. e.), tini me homoiosate kai me exisasete kai eparabalete me, kai eperomoiasete me, dia na eimai homoios met' ekeinon; hoste hopou oudenas

Resp. Atqui nulla profecto similitudine fieri potest, ut plene perfecteque res illustretur; ut evidenterque apud animum nostrum proponatur, quonam tandem pacto Deus essentia unus, idemque personis trinus sit. Quod nulla penitus imagine, nullo exemplo, satis declarari posse, Deus ipsemet, cui Jehovæ nomen est, per Prophetam testificatur (Jes. xlvi. 5): 'Cui me adsimilastis? cui me æquastis? et cui comparavistis me, consimilemque fecistis, ut illi similis sim?'

nous ochi monon anthropinos, alla oute angelikos emporei na katalabe, e glossa na to hermeneuse. Dia touto prepei na eipoumen mazi me ton Apostolon (b. Kor. i. e.); logismous kathairountes, kai pan hupsoma epairomenon kata tes gnoseos tou Theou, kai aichmalotizontes pan noema eis ten hupakoen tou Christou. Pisteuomen bebaios, hoti ho Theos kai Pater huparchon ap' aionos, kai ep' aiona, kai eti ap' oudenos paragomenos genna ton Huion kai proagei to Pneuma to hagion. Peri hou ho megas Athanasios platuteron didaskontas eis to sumbolon tou eipe, kai houto pisteuontes peraitero den ereunoumen. Diati ho suzetetes kai exetaktes tes theias megaloprepeias koluetai apo ten Graphen ten legousan (Seir. g'. k'.); chalepotera sou me zetei, kai ischurotera sou me exetaze. Haprosetage soi, tauta dianoou, ou gar esti soi chreia ton krupton. En tois perissois ton ergon sou me periergazou. Phthanei mas loipon toson, pos he hagia Graphe tou palaiou nomou proballomene hena Theon mas hermeneuei tria prosopa, legousa (Gen. a. ks'.); eipe Kurios ho theos, poiesomen anthropon kat' eikona hemeteran kai kath' homoiosin; kai (Gen. g'. kb'.); idou Adam gegonen hos heis ex hemon; kai (Gen. ia. z'.); deute katabantes auton tas Adeo ut nullus intellectus, non modo humanus, sed ne angelicas quidem hoc comprehendere, nulla eloqui valeat lingua. Quamobrem rectissime cum Apostolo dixerimus (2 Cor. x. 5): 'Destruentes ratiocinationes, omnemque celsitudinem, quæ attollitur adversus cognitionem Dei, et captivam ducentes omnem cogitationem in obedientiam Christi.' Firma fide credimus, Deum Patrem, ab æterno, et in æternum reapse exsistentem, eundemque a nullo prorsus oriundum generare Filium, Spiritumque Sanctum producere. Qua de re plenius uberiusque in Symbolo suo magnus Athanasius tractat. Hac fidei simplicitate contenti nihil ulterius exquirimus ac scrutamur. Scrutator enim disputatorque divinæ majestatis vetatur a scriptura dicente (Sirach. iii. 20): 'Difficiliora quam pro tuo captu ne require: et viribus tuis fortiora ne scrutare. Quæ tibi mandata sunt, ea meditare. Non enim indiges iis, quæ occulta sunt. In iis, quæ supervacua tibi sunt, ne curiosus esto.' Hoc igitur nobis satis sit, quod sacra legis antiquæ Scriptura, dum Deum unum proponit, simul nobis trinitatem personarum exponit (Gen. i. 26): 'Dixit Dominus Deus, faciamus hominem ad imaginem nostram et ad similitudinem;' et (cap. iii. 22):

glossas suncheomen ekei, hina me akousosin hekastos ten phonen tou plesiou; to auto kai ho Prophetes legon edelosen (Es. s'. g'.); kai ekekragen heteros (angelos) pros ton heteron, kai elegon; Hagios, hagios, hagios, Kurios Sabbaoth, pleres pasa he ge tes doxes autou; kai ho Hieropsaltes ephede (Psal. lb'. s'.); to logo Kuriou hoi ouranoi estereothesan, kai to Pneumati tou stomatos autou pasa he dunamis auton; peri hou phesi platuteron kai he hagia Graphe kai hoi didaskaloi tes Ekklesias. 'Ecce Adam ut unus nostrum jam factus est;' et (cap. xi. 7): 'Age, descendamus et confundamus illic linguas eorum: ut ne alii aliorum voces exaudiant.' Declarat id ipsum manifeste et Propheta, qui ait (Jes. vi. 3): 'Et clamabat alter (Angelus) alteri, dixitque: Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Zebaoth. Plena est omnis terra gloria illius.' Pariter et sacer Psalmista (Psa. xxxiii. 6): 'Verbo Domini coeli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis exercitus eorum.' De quo fusius latiusque sacræ literæ Doctoresque ecclesiastici agunt. Erotesis ia. Quæstio XI.

Poia einai ta idiomata tou Theou;

Quænam Dei Proprietates sunt?

Ap. Kathos ho Theos einai akataleptos, etze kai ta idiorata tou einai akatalepta. Ma hoson hemporoumen hemeis na sunaxomen apo ten hagian Graphen kai apo tous didaskalous tes ekklesias, toson echomen exousian, kai na nooumen, kai na legomen. Kai dia touto prepei na exeuromen, pos ta theia idiomata alla einai prosopika kai alla ousiode.

Resp. Quemadmodum Deus ipse incomprehensibilis est, sic etiam incomprehensibiles proprietates illius sunt. Veruntamen quantum cum e Scriptura tum Doctoribus ecclesiæ colligere ac conducere poterimus: tantum item fas nobis est, et animo concipere, et ore proferre. Scire itaque licet proprietatum Divinarum alias Personales esse alias Essentiales. Erotesis ib'. Quæstio XII.

Poia einai ta prosopika idiomata tou Theou;

Personales Dei proprietates quæ sunt?

Ap. Ta prosopika idiomata eis ta theia einai ekeina, meta hopoia ta

Resp. Proprietates personales in Divinis illæ sunt, quibus ita ab se

prosopa tes hagias triados houto diairountai pros allela, hoste hopou to hena einai men empore na einai to allo; egoun to prosopon tou Patros; den einai prosopon tou Huiou, diati ho Pater den einai gennetos apo tinos, ma ho Huios einai gegennemenos hapo ton Patera kata phusin pro ton aionon, kata ten Graphen ten legousan (Psal. ri. g'.); ek gastros pro heosphorou egennesa se. To, Pater loipon, kai to, Huios, kai to, Pneuma to hagion; to agenneton, kai to genneton, kai to ekporeuton diairei ta prosopa en tois theiois, ma ochi ten ousian, he hopoia pote den diaireitai eis heauten, monon chorizetai apo ten ktisin. To de hena kai to auto prosopon den emporei na einai gennetou mazi kai agennetou. Homoios prepei na groikoumen kai dia to Pneuma to hagion, to hopoion ekporeuetai apo ten ousian kai phusin tou Patros anarchos eitoun aionios, kai einai homoousion me ton Patera kai ton Huion. Ma diaireitai apo ton Patera me to idioma to prosopikon, diati ap' ekeinon ekporeuetai. Kai palin apo ton huion chorizetai, diati den einai apo ton Patera me tropon genneseos, kathos einai ho Huios, ma me tropon ekporeuseos, ek tou autou Patros; kai einai homoousioi allelois kai ho Huios kai to Pneuma to hagion, diati apo ten auten idian phusin tou Patros einai kai ta duo touta prosopa; invicem sanctissimæ Trinitatis personæ distinguuntur, ut quod una est, alia esse nequeat. Scilicet persona Patris haudquaquam Filii persona est, quoniam Pater a nullo genitus est; sed Filius ante ævum omne essentialiter a Patre genitus est; dicente Scriptura (Psa. cx. 3): Ex utero ante luciferum genui te, Pater itaque et Filius et Spiritus Sanctus: et rursus ingenitum et genitum et procedens: hæc sunt, quæ personas divinas discriminant; non vero essentiam, quæ in semet ipsam haud unquam distinguitur: verum a rebus creatis duntaxat secernitur. Iam vero nullo modo una et eadem geniti pariter et ingeniti esse potest persona. Idem de Spiritu Sancto sentiendum est, qui de essentia et natura Patris absque ullo temporali principio hoc est ab æterno procedit, patrique ac Filio consubstantialis est; sed sua personali proprietate, quod a Patre emanat, ab eodem distinguitur. Uti rursus a Filio; quod non ut Filius per modum generationis, verum per modum processionis, ab eodem illo Patre exsistit. Sunt igitur sibi mutuo coëssentiales Filius ac Spiritus Sanctus: quod ab eadem illa Patris natura ambæ hæ personæ sunt. Patri vero omnino consubstantiales

kai me ton Patera einai homoousia, hestontas kai na einai apo ten phusin tou; dia to hopoion ho Gregorios ho thenlogos (log. kg'.) legei houtos; touto einai koinon eis ton Huion kai to Pneuma to hagion, diati kai to hena kai to allo prosopon apo ta duo touta einai apo ton Patera; to de idioma tou Patros einai touto, egoun to na einai agennetos; kai tou Huiou, to na einai gennetos; kai tou Pneumatos tou hagiou, to na einai ekporeuton. Akomi prosopikon idioma tou Huiou einai kai he ensarkos pasa oikonomia, ten hopoian den aneilephe mete ho Pater mete to Pneuma to hagion. Tetoias loges didaskei, na pisteuomen kai na homologoumen, he hagia ekklesia he katholike kai apostolike, hena Theon te phusei, en triadi prosopon, peri ou anagnothi ten proten en Nikaia Sunodon kai ten deuteran ten en Konstantinoupolei ten oikoumeniken. sunt; quandoquidem de ipsa illius natura ortum ducunt. Qua de re ita disserit Gregorius Theologus (Orat. XXIII. eis Herona , p. 422): Commune hoc equidem Filio ac Spiritui Sancto est, quod utraque persona a Patre oritur. Sed illud Patri proprium, quod genitus est: et Spiritui Sancto, quod procedit. Præterea etiam personalis Filii proprietas universa adsumtæ humanitatis oeconomia est, quam neque Pater neque Spiritus Sanctus in se suscepit. Hoc pacto unum natura Deum in trinitate personarum credere nos et confiteri, Sancta, Catholica et Apostolica docet Ecclesia. De quo lege primam Synodum Nicænam ac secundam eamque oecumenicam Constantinopolitanam. Erotesis ig'. Quæstio XIII.

Poia einai ta ousiode idiomata tou Theou;

Quænam Essentiales Dei Proprietates sunt?

Ap. Ousiode idiomata tou Theou einai ekeina, hopou harmozousin homoios kai eis ton Patera, kai eis ton Huion, kai heis to hagion Pneuma; hoion to einai Theon, to einai aidion, anarchon, ateleuteton, agathon, pantodunamon, poieten, pronoeten, pantepiskopon, pasi paronta, kai ta panta plerounta;

Resp. Essentiales Dei Proprietates illæ sunt, quæ in Patrem et Filium et Spiritum Sanctum æqualiter conveniunt. Nimirum esse Deum, esse æternum, carere omni et principio et fine, bonum esse, omnipotentem, creatorem, futuri providum, perspectare res

aperigrapton, gnosten panton, ton te krupton kai phaneron. Kai dia na to eipo suntomos, exo ap' ekeina ta prosopika idiomata, hopou eipamen, to agenneton, e to Pater, kai aitian einai; to genneton, e to Huios, kai logos sesarkomenos, to ekporeuton e Pneuma hagion; ho, ti pragma legetai peri Theou, hola einai idiomata tes theias ousias koina homoios kai ton trion prosopon choris tinos diaphoras. cunctas, cunctis præsentem adesse, cunctas implere, infinitum esse et incircumscriptum, omniumque tum occultorum tum manifestorum gnarum. Atque ut paucis rem verbis complectar, præter personales, quas diximus, proprietates: ingenitum esse, sive Patrem, ceterarumque personarum causam: genitum esse, sive Filium, verbumque carne vestitum: atque procedere, sive Spiritum Sanctum esse; quidquid sane de Deo dicitur, id omne proprium naturæ divinæ attributum est: et æqualiter, nulloque prorsus discrimine, tribus commune personis. Erotesis id'. Quæstio XIV.

Diati eis to proton arthron tes pisteos, aphenontes ta alla idiomata, ebalasi monon to, pantokratora;

Quamobrem omissis ceteris, unum hoc Omnipotentiæ Attributum, in primo Fidei Articulo positum est?

Ap. Diati me ton logon touton hermeneuetai akribesteron to idioma tou Theou, epeide oudena ktisma emporei na onomasthe pantodunamon; kai touto dia duo aitias. Proton diati den echei aph' heautou ten phusin tou, ma apo ton ktisten tou. Deuteron diati den emporei kai ekeino na kame kan hena ktisma apo to medame medamos einai. Ta hopoia duo touta monon harmozousin eis to pantodunamon tou Theou. Hoti de ho Theos einai pantodunamos, deiknusi touto ho autos, legon en te Apokalupsei (Keph.

Resp. Quoniam illud Essentiæ Divinæ proprietatem quam accuratissime exprimit. Nulla namque res creata omnipotens appellari duas præcipue ob caussas potest: tum quod nihil a se ipso naturam suam habet, sed a creatore suo: tum quod nihil ex mero nihilo quidquam creatum producere ac creare potest: quæ res duæ soli omnipotentiæ divinæ conveniunt. Quod vero omnipotens Deus est, ipsemet in Apocalypsi demonstrat (i. 8): 'Ego sum Alpha, et ego

a. e'.); ego eimi to Alpha, kai to Omega, arche kai telos; legei Kurios ho on, kai ho en kai ho erchomenos, pantokrator; homoios legei kai ho Archangelos (Louk. a. lz'.); hoti ouk adunatesei para to Theo pan rhema. Kai toute he pantokratoria kai pantodunamia tou Theou einai diorismene apo ten idian thelesin kai ten eudokian tou, hoste delade na men kame ekeinon holon, hopou emporei, ma ekeino monon, hopou thelei, ekeino kai emporei, ekeino kai kamei. Kathos legei ho hieros Psaltes (Psal. rie. g'.); ho Theos hemon en to ourano kai en te ge, panta hosa ethelesen epoiesen. Emporei na kame muriadas kosmon, hos an touton, ma den ethelesen. Epeita prepei na groikatai to pantodunamon touto tou Theou, pos einai eis ten teleioteta, makran apo pasan, ateleioteta e adunamian, hos delon me paradeigma. Ho Theos den emporei na einai kakos, e na hamarte e pseusasthai heauton, e arnesasthai, hos phe Paulos (b'. Tim. b'. ig'.; Hebr. s'. ie.), diati touto einai ateleioteton pragma. Kai an ho Theos ethelen einai kakos, e na esphallen, e na erneito ton heauton tou, den ethelen einai pantodunamos. Diati touta aph' heautou tos einai semadia ton atelon pragmaton. Einai loipon ho Theos pantodunamos kata ten thelesin kai teleiotaten tou agathoteta, kathos ton exumna ho melodos Prophetes (Psal. oe. Omega, principium et finis, ait Dominus, qui est, qui fuit, qui venturus est, omnipotens.' Idem ait et Archangelus Gabriel (Luc. i. 37): 'Quoniam non impossibile erit Deo ullum verbum.' Verum enimvero secreta et distincta universalis hæcce potestas Dei atque omnipotentia a voluntate illius et arbitrio est, ita ut non illud omne efficiat, quod efficere potis est; verum id solum, quod vult, et possit et efficiat; teste sacro cantore (Psa. cxv. 3): 'Deus noster in coelo et in terra, fecit omnia, quæ voluit.' Ille quidem certe sexcenta mundorum millia æque ac nostrum hunc fabricari potuit at noluit. Porro eadem divina omnipotentia summæ perfectioni conjuncta longissimoque intervallo ab imperfectione ac impotentia omni sejuncta existimanda est: ut hoc patescet exemplo. Deus malus esse non potest, non peccare, non mentiri, aut abnegare semet ipsum, teste Paulo (2 Tim. ii. 13; Heb. vi. 18), quia hæ meræ imperfectiones sunt. Quod si aut improbus Deus foret, aut peccando laberetur, aut se ipse inficiaretur: haudquaquam omnipotens esset. Sunt ista enim per se rerum imperfectarum signa. Est itaque plane omnipotens Deus, ex voluntate ac perfectissima bonitate sua; quemadmodum illum

ig'. id'.), legon; tis Theos megas hos ho Theos hemon; su ei ho Theos, ho poion thaumasia monos; egnorisas en tois laois ten dunamin sou. Kai telos panton pantodunamos e pantokrator onomazetai, diati hola einai eis ten dunamin tou, kai ton kosmon epoiese choris kan mian duskolian, kai choris kan hena kopon, monon me ten thelesin tou. concelebrat Propheta, Psalmorum auctor (lxxvii. 13, 14): 'Ecquis ita magnus Deus est, ut Deus noster? Tu es Deus, qui mirabilia solus efficis. Notam fecisti in populis potentiam tuam.' Ad extremum ideo etiam omnipotens sive rerum omnium arbiter moderatorque Deus nuncupatur, quod omnia in potestate et imperio illius sunt, et quod mundum universum nulla difficultate nullo labore ac molimine, solo arbitrio suo, architectatus fuit. Erotesis ie. Quæstio XV.

Kai an einai ho Theos aperigraptos kai pantachou paresti, pos legetai, hoti en ouranois katoika, kai eis allous tinas topous tes ges exairetoteros;

Siquidem vero nullo Deus loco circumscribitur et ubique præsto est: quo quæso modo in coelo certisque quibusdam terræ locis potissimum habitare dicitur?

Ap. Ochi hos an tacha ho ouranos e he Sion e allos tinas topos na periorize ten aulon kai asomaton theoteta, diati ho Theis den echei kan hena topon, ma einai topos autos heautou. Ma diati energei eis autous tous topous perissotera, kai phainontai phanerotera kai sunechesteron hai energeiai tou kai he charis tou, dia touto legetai na katoika eis autous. Hoion eis tous ouranous (hos legei ho hieros Damaskenos Bib. a'. keph. is'.), en autois gar eisin hoi poiountes to thelema autou angeloi, kai aei doxazontes auton; eis ten gen; en aute gar dia sarkos tois anthropois sunanestraphe;

Resp. Minime istuc quidem, quasi immaterialem et incorpoream illam Divinitatem, coelum fortasse, aut Zijon, aut quicunque locus alius circumscribat. Nullum enim Deus occupat locum; sed ipse sibi locus est. Verum quoniam iis in locis, illustriora quædam magisque insignia efficit, ibique opera ipsius et gratiæ vestigia clarius sæpiusque emicant; ideo illic habitare fertur. Velut in coelo (sicut sanctus ait Damascenus Orthod. Fid. Lib. I. cap. xvi.), quoniam ibi sunt, qui jussa atque arbitria illius capessunt, illumque

eis ten agian ekklesian; diati ekei me xechoriston tropon he charis tou didetai eis tous pistous, kai he doxa tou katangelletai; homoios kai katha topos, eis ton hopoion na phainetai me kan hena tropon he charis tou Theou, legetai topos autou. perpetuo concelebrant Angeli. In terra, quoniam illic in carne cum hominibus versabatur. In sancta Ecclesia, quoniam illic modo peculiari et gratia ipsius fidelibus datur, et prædicatur gloria. Similiter et locus quilibet alius, in quo aliqua gratiæ Dei significatio ostenditur, locus illius appellatur. Erotesis is'. Quæstio XVI.

Kai an leges, pos einai idioma tou Theou monou, to eidenai panta, ta kruphia delade kai phanera, pos kai hoi anthropoi, hoi prophetai, kai hoi angeloi ta exeurasi;

Quando autem Dei solius hoc esse adfirmas, nosse omnia, occulta videlicet et aperta: quo igitur pacto tum Angeli tum inter mortales Prophetæ eadem cognoverunt?

Ap. Ho Theos exeurei aph' heautou tou panta ta apokrupha kai ta bathea ton anthropon kai ton angelon; ochi monon hotan ta logiazousi, ma kai pro ktiseos kosmou, kathos he Graphe (Seir. kg'. kth'.) legei; ophthalmoi Kuriou murioplasios heliou photeinoteroi, epiblepontes pasas hodous anthropon, kai katanoountes eis apokrupha mere; kai allachou (Seir. mb'. ith'. k'.); egno ho Kurios pasan eidesin, kai eneblepsen eis semeion aionos, apangellon ta pareleluthota, kai epesomena, kai apokalupton ichne apokruphon; kai ho Ioannes eis ten Apokalupsin (keph. b'. kg'.); Ego eimi ho ereunon nephrous kai kardias; kai doso humin ekasto kata ta erga humon. Ma hoi angeloi kai hoi anthropoi an exeurousi

Resp. Deus per se ipsum abdita et arcana omnia, profundasque hominum Angelorumque cogitationes cognoscit: non illo solum momento, quo cogitantur; sed et ante orbem conditum. Sic enim Scriptura (Sirach. xxiii. 29): 'Oculi Domini millies sole lucidiores sunt; intuentur omnes vias hominum; partesque abstrusas contemplantur.' Itemque loco alio (Sirach. xlii. 19, 20): 'Novit Dominus scientiam omnem, ac intuetur signum seculi. Enunciat præterita et futura; et vestigia rerum occultarum manifestat.' Et Ioannes in Apocalypsi (ii. 23): 'Ego sum, qui corda ac renes perscrutor; et dabo cuique vestrum secundum opera sua.' Si quando autem Angelis ac hominibus

kan mian phoran ta apokrupha mellonta, ta exeurousin ek theias apokalupseos. hos martura he Graphe, legousa (Dan. b', kb'.); ho Theos apokaluptei bathea kai apokrupha. Kathos apekalupsen eis ton Helissaion ekeino, hopou ho doulos tou ho Gieze epere krupha eis ton dromon apo ton Neeman (b'. Bas. e'. ks'.); kai eis ton Petron ton Apostolon, peri tou Ananiou kai Sappheiras (Prax. e'.). Kai toiauten epistemen eichasin akomi kai holoi hoi prophetai. occulta futura prænoscere contingit; utique eadem ex divina patefactione cognoscunt, teste Scriptura (Dan. ii. 22): 'Deus est, qui profunda ac abscondita detegit.' Quomodo Elisæo patefecit, id quod servus illius Gehasi clanculum in via a Naëmane abstulerat (2 Reg. v. 26); pariterque Petro apostolo factum Ananiæ et Sapphiræ (Act. v.). Cujusmodi rerum futurarum præsensione Prophetæ omnes instructi fuerunt. Erotesis iz'. Quæstio XVII.

Einai tacha alla idiomata monou tou Theou idia?

Suntne vero et aliæ quædam Dei solius Proprietates?

Ap. Ta idiomata tou Theou einai anarithmeta. Ma touta, hopou eproeipamen, hos an ophelema pros ten soterian phthanousi na mas, deixousi, poian gnomen na echomen peri Theou. Dia touto aphenontas esu ta alla, pisteue statheros kai ametakinetos, pos einai henas Theos en triadi prosopon, pantodunamos, pantachou paron kai ta panta eidos; ametabletos eis ten phusin kai aidios.

Resp. Proprietates divinæ sane innumerabiles sunt; quæ tamen ut ad salutem utiles hactenus recensuimus; illæ satis demonstrant nobis, quam de Deo habere conveniat sententiam. Tu itaque, reliquis sepositis, firma immotaque fide crede, unum in trinitate personarum Deum esse, omnipotentem, omnipræsentem, omniscium, natura immutabilem atque sempiternum. Erotesis ie. Quæstio XVIII.

Epeide kai eis touto to arthron ballousi ton logon touton, poieten, tacha ho Theos holonon ton pragmaton einai poietes?

Quando autem nomen Creatoris in hoc Articulo positum est, num igitur rerum omnino omnium conditor Deus est?

Ap. Choris kan mian amphibolian

Resp. Rerum profecto creatarum

ho Theos einai poietes panton ton horaton kai aoraton ktismaton; kai protetera apo hola ekame pasas tas dunameis tou ouranou ek tou me ontos me to noema tou, hos an humnetas exairetous tes doxes tou. Kai ektise ton noeron ekeinon kosmon, hopou egnorisasi kala ton Theon, kata ten charin ten dotheisan autois, kai hupotassontai holos diolou eis ten thelesin tou. Epeita ho kosmos houtos, ho horatos kai hulikos, ektistheken apo to me einai ek Theou. Kai husteron ho Theos ton anthropon eplase, suntheton apo aulon kai logiken psuchen kai apo hulikon soma, dia na gnoristhe me ton hena suntheton anthropon, pos ho idios toutos einai ho poietes kai ton duo kosmon, tou aulou kai hulikou. Kai dia ten aphormen touten ho anthropos onomazetai kosmos mikros, diati basta eis ton heauton tou to papadeigma holou tou megalou kosmou (Dam. Bib. b'. keph. g'. ib'.). omnium, tum visibilium, tum invisibilium sine ulla controversia creator Deus est. Atque ante cetera quidem omnia, cælestes omnes Exercitus, ut præcipuos gloriæ majestatisque suæ præcones, sola cogitatione, de nihilo effinxit; mundumque illum intellectualem condidit, qui secundum concessam sibi gratiam Deum pulchre cognoscunt, penitusque ac perpetuo voluntati illius morem gerunt. Tum vero postea aspectabilem atque materiatum hunc orbem item ex nihilo Deus fabricatus est. Ad ultimum denique et hominem fecit, immateriali mentisque compote anima et materiato corpore compositum, ut vel ex uno homine hunc in modum coagmentato constaret, eundem illum Deum, mundi utriusque, immaterialis puta atque materialis, opificem auctoremque esse. Ideoque haud abs re homo pusillus mundus appellatur; quippe qui universi mundi majoris expressam in sese imaginem circumfert (Damasc. ii. 3 et 12). Erotesis ith'. Quæstio XIX.

Epeide kai ho Theos eplase proton tous angelous, tina gnomen prepei na echomen di autous?

Iam quoniam primo loco Angelos creavit Deus, dic quæso quidnam de iis statuendum habemus?

Ap. Hoi angeloi einai pneumata, plasthentes apo to me einai eis to einai ek Theou, dia na humnousi ton

Resp. Angeli sunt Spiritus, ex non ente, in ens verum, ea fini a Deo conformati, ut et ipsum hymnis

Theon, kai na tou douleuousin, epeita kai na diakonousi kai eis ton kosmon touton ton anthropon, hodegountes tous eis ten basileian tou Theou. Didontai akomi eis phulaxin poleon, basileion, choron, monasterion, ekklesion kai anthropon pneumatikon kai kosmikon. Tou hopoiou pragmatos paradeigma echomen eis tas praxeis ton Apostolon, hopou graphei (keph. e. ith.); angelos de Kuriou dia tes nuktos enoixe tas thuras tes phulakes, exagagon te autous eipe; poreuesthe, kai stathentes laleite en to hiero to lao panta ta rhemata tes zoes tautes; kai palin (Prax. ib. e.); angelos Kuriou epeste, kai eipe to Petro, perizosai kai hupodesai ta sandalia sou; peribalou to himation sou kai akolouthei moi. Kai met' oliga (stoich. ib); kai ho Petros genomenos en heauto eipe, nun oida alethos, hoti exapesteile Kurios ton angelon hautou, kai exeileto me ek cheiros Herodou kai pases tes prosdokias tou laou ton Hioudaion. Homoios phulattousi kai ta mikra paidia, kata ten didaskalian tou Soteros hemonten legousan (Matth. ie. i.); lego gar humin, hoti hoi angeloi auton en ouranois dia pantos blepousi to prosopon tou Patros mou tou en ouranois. Akomi prospherousin eis ten theian megaleioteta tas proseuchas kai eleemosunas mas, kai tas loipas agathoergias; ochi diati tacha suis concelebrent illique appareant: et præterea hoc in orbe suo ministerio hominibus adsint, illisque in regnum Dei viam præeant. Est illis etiam urbium, regnorum, regionum, monasteriorum, ecclesiarum, hominumque item, tum religiosorum, tum secularium cura et tutela commissa. Cujus rei luculentum in Actibus Apostolicis commemoratur exemplum (cap. v. 19), Angelus autem Domini noctu forea carceris reclusit, illisque eductis dixit: 'Ite, et in templo consistentes omnia vitæ hujus verba populo exponite.' Et rursus (xii. 8): 'Ecce vero subito adstabat Angelus Domini, dixitque Petro: accinge te ocius, indue soleas, circumda tibi pallium et sequere me.' Et mox (v. 12): 'Verum ut ad se rediit Petrus, dixit: nunc vero plane scio, emisisse Dominum Angelum suum, meque eripuisse de manu Herodis, et de omni exspectatione populi Iudæorum.' Pari modo parvulorum infantum curam agunt, docente ipso Servatore nostro (Matt. xviii. 10): 'Dico enim vobis, quod Angeli illorum in coelis perpetuo vultum patris mei, qui in coelis est, intuentur.' Iidem preces et eleemosynas nostræ et benefacta reliqua ad divinam majestatem perferunt. Minime istuc quidem, quasi eleemosynas non animadverteret

ho Theos na men theore tas eleemosunas mas, e na me groika tais proseuchais mas, ma diati ekeinoi mesiteuousi dia mas. Kai eis ton palaion nomon, prin dothe ho nomos tou Mouseos, edidaskasi hoi angeloi ton nomon, kai ten thelesin tou Theou eis tous propatoras mas, kai tous edeichnasi ten hodon tes soterias; kathos to martura ho hieros Dionusios. Kai husteron, aph' hou edotheken ho nomos, edidaskasin hodegontas) tous eis to agathon. Kai touto he Graphe to semadeuei legousa, pos hoi angeloi ephainonto eis tous prophetas, kai tous eprolegasi ta mellonta, hos an eis ton Ioseph, hopou edoken ho angelos logon, na proseche apo ten apophasin tou Herodou, eipon (Mat. b. ig); egertheis paralabe to paidion kai ten metera autou, kai pheuge eis Aigupton, kai isthi ekei, heos an eipo soi, mellei gar Erodes zetein to paidion, tou apolesai auto. Akomi kai hotan ephobeito, na douleue tes parthenou (Matth. a. k.), ho angelos tou Kuriou ton etharrhune, kai ton edidaxen. Apokaluptousin akomi tas theias energeias, kathos eis ton kairon tes genneseos Christou apekalupsan (Louk. b.) eis tous poimenas, hoti ho Christos egennetheken eis ten Bethleem. Kai me to prostagma tou Theou, parastekontas topikos katha anthropou, mas eleutheronousin apo katha kindunon, kai diokousi to echthron nostras, aut preces non ipse satis exaudiret Deus, sed quod illi pro nobis intercedunt. Et in antiqua lege, lege Mosaica nondum lata, legem voluntatemque Dei omnen majores nostros Angeli edocebant; eisque rectum salutis iter commonstrabant, teste S. Dionysio (Hierarch. Eccl. iv. p. 26). Postea vero quam promulgata lex erat, instruebant homines ducebantque ad bonum. Prout ipsa satis Scriptura arguit, dum et apparuisse Prophetis Angelos, et futura aperuisse, prodit. Veluti quum Iosephum Angelus præmonuit, caveret sibi a sanguinario Herodis proposito (Matt. ii. 13): 'Surge, inquit, acceptoque puerulo illiusque matre, in Ægyptum effuge; et mane illic, donec dixero tibi. Certo enim puerulum ad necem quæsiturus est Herodes.' Rursus quando idem Virgini familiariter servire verebatur (Matt. i. 20); mox animum illi Angelus Domini addit, rectiusque edocet. Horum item indicio divina opera divulgantur: quemadmodum, nascente Christo (Luc. ii.), illum Bethlehemi jam modo in lucem editum esse, pastoribus nunciabant. Illi etiam, mandatu Dei localiter singulis hominibus præsto adsunt, et periculis quibuslibet nos eripiunt, animarumque nostrarum hostem propulsant, qui crudelissime

ton psuchon hemon, hopou apenos timora ton anthropon, hotan katalabe pos ho Theos tou edoken adeian. Kai pos ho angelos na mas phulatte, to echomen phaneron apo touto, hopou legei he Graphe, dia ton elpizonta epi Kurion (Psal. ma. ia.); hoti tois angelois autou enteleitai peri sou, tou diaphulaxai se en pasais tais hodois sou. Epi cheiron arousi se, me pote proskopses pros lithon ton poda sou. discruciare hominem solet, quandocunque id sibi divino permissu licere intelligit. Iam quod sua nos custodia cælestis ille genius noster sepiat tueaturque, id ex hoc scripturæ dicto, de eo qui Domino unice confidit, satis apparet (Psa. xci. 11): 'Angelis suis de te præcipiet, ut custodiant te in omnibus viis tuis; attollent te manibus, ne ad lapidem pedem tuum offendas.' Erotesis k'. Quæstio XX.

Eis posas taxeis diairountai hoi angeloi?

In quot Classes distribuuntur Angeli?

Ap. Kathos legei ho Dionusios (Ouran. hierar. keph. z.), eis ennea chorous diairountai, kai hoi ennea toutoi eis treis taxeis. Kai eis ten proten taxin heuriskountai ekeinoi, hopou einai simoteron eis ton Theon, oion Thronoi, Cheroubim, kai Seraphim; eis ten deuteran taxin Exousiai, Kuriotetes, kai Dunameis; eis ten triten, Angeloi, Archangeloi, Archai. Kai houtos einai diatetheimenoi, hopou hoi katoteroi angeloi pernousin apo tous pleon apano ten ellampsin kai tas theias euergesias. Houtoi hoi angeloi estamatisasin eis ten charin tou Theou aionios estontas, kai na me sumphonesousi me ton Heosphoron, na enantiothousi tou Theou. Kai dia touto pernontes tauten ten charin den emporousi pote na sphalousin,

Resp. Ex sententia Dionysii (Hier. Cælest. cap. vi. et vii.) in novem distinguuntur choros, qui denuo in tres distribuuntur classes. Prima in classe ævum agitant, qui Deum propius circumstant: Throni, Cherubim et Seraphim. In secunda Potestates, Dominationes, Exercitus (sive etiam Virtutes). In tertia Angeli, Archangeli, Principatus. Sunt autem eo dispositi ordine, ut inferiores a superioribus illuminationem ac divina beneficia accipiant. Hi Angeli in gratia Dei jugiter permanent. Quippe quoniam Luciferi ad rebellionem adversus Deum incitamentis aurem non præbuerunt, hanc gratiam adepti non amplius labi possunt; non illud quidem certe ulla naturæ

ochi apo ten phusin tous, ma apo ten charin tou Theou. Kai touta ta sesemeiomena phthanousi pros gnosin ton angelon, kath' hoson apaitei ho logos tes parouses suntomou didaskalias tes orthodoxou. Kai gnorizontes hemeis, pos mas boethousi kai mesiteuousi di hemas, eis pasan mas proseuchen tous epikaloumetha, na parakalousi di hemas ton Theon kai malista ton angelon ekeinon, hopou einai phulakas mas. suæ præstantia, sed mera Dei gratia. Hæc ita breviter annotata ad notitiam Angelorum in tantum sufficere arbitramur, quantum compendiariæ hujus Orthodoxæ doctrinæ modus exigere videatur. Itaque cognito jam satis, cum opem nobis auxiliumque Angelos ferre, tum sua nos intercessione juvare, merito omnibus in precibus nostris illos obtestamur, ut Deum nobis propitient; illumque ante alios Angelum, qui præses noster custosque est. Erotesis ka. Quæstio XXI.

Tina gnomen prepei na echomen dia tous kakous angelous?

Poro quid de malis Angelis sentiendum nobis?

Ak. Pos hoi poneroi angeloi eplasthekasin apo ton Theon kaloi, diati ho, ti epoiesen ho Theos, kalon to epoiese. Ma ekeinoi me ten idian tous thelesin egenekasi kakoi, kathos martura ho Kurios hemon, dia ton archonta tous legon (Ioan. e. md'.); ekeinos anthropoktonos en ap' arches; kai en te aletheia ouch hesteken, hoti ouk estin aletheia en auto; hotan lale to pseudos, ek ton idion lalei, hoti pseustes esti, kai ho pater autou. Toutoi einai hoi archegoi pases ponerias, blasphemoi tes theias megaleiotetos, apateones ton anthropinon psuchon, kai autoi, kai ta organa ton. Kathos paradidosin he Graphe legousa (a. Petr. e. e.); nepsate,

Resp. Ipsos quidem bonos omnino a Deo creatos fuisse: quidquid enim fecit Deus, bonum fecit; sed propria voluntate sua improbos evasisse; prout testatur Dominus noster de principe Dæmonum loquens (Ioh. viii. 44): 'Ille homicida fuit ab initio, nec in veritate stetit. Non enim est in illo veritas. Quando mendacium loquitur, de suis loquitur. Nam mendax est, illiusque pater.' Hi impietatis omnis auctores et signiferi divinæque majestatis blasphemi obtrectatores sunt; hi mentium humanarum deceptores; tum ipsimet tum instrumenta ipsorum, tradente Scriptura (1 Pet. v. 8): 'Sobrii

gregoresate, hoti ho antidikos humon diabolos hos leon oruomenos peripatei, zeton tina katapie. Me holon touto, prepei na exeuromen, pos hoi daimones den emporousi na metacheiristhousi ten dunamin tous eis kan hena anthropon e kai allo ktisma, choris na sunchorese ho Theos. Kai toutou martus he Graphe legousa; kai parekaloun auton hoi daimones, legontes (Matth. e. la.); ei ekballeis hemas, epitrepson hemin apelthein eis ten agelen ton choiron. Kai eipen autois; hupagete. Akomi kai touto prepei kath' henas na exeure, tos den emporousi na anankasousi ton anthropon eis to na hamarte; monon me peirasmon ton exapatousi. Diati ho anthropos einai autexousios, kai eis to autexousion mete ho idios Theos phernei kan mian bian e ananken. Kai estontas na einai katakekrimenoi eis ton aiona, oudepote ginontai dektikoi tes theias charitos, kata to eiremenon (Matth. ke. ma.); poreuesthe ap' emou hoi kateramenoi eis to pur to aionion to hetoimasmenon to diabolo kai tois angelois autou. estote, vigilate. Nam adversarius vester Diabolus tanquam leo rugiens obambulat, quærens quem deglutiat.' Quæ quanquam ita comparata sunt, sciendum tamen, non posse Dæmones vim ac violentiam suam in hominem ullum ullamque rem aliam nisi Deo indulgente exercere, teste Scriptura (Matt. viii. 21): 'Rogabant vero illum Dæmones ac dicebant: siquidem nos expellis, permitte nobis abire in gregem porcorum. Ille vero dixit eis: Ite.' Porro illud etiam cuivis exploratum esse debet, minime in illorum manu positum esse, ut peccare hominem cogant, quem suis duntaxat instigationibus illecebrisque in fraudem et errorem deducunt. Est enim libertate sui arbitrii homo præditus, cui libertati nec Deus ipse vim ullam necessitatemque infert. Ceterum quoniam æternis, suppliciis poenisque multati Dæmones sunt, idcirco nullo unquam tempore divinæ gratiæ misericordiæque participes fieri possunt, ut dictum est (Matt. xxv. 41): 'Discedite a me maledicti in ignem æternum, qui Diabolo angelisque ejus præparatus est.' Erotesis kb'. Quæstio XXII.

Tina gnomen prepei na echomen dia ten allen ktisin?

De reliquis autem rebus creatis quid statuendum nobis est?

Ap. Pos ho Theos apo to me einai

Resp. Hoc nimirum, quod Deus

ekame ta panta me to prostagma tou, kai eis to husteron eplase ton anthropon, kai ton ekamen authenten apano eis olen ten ktisin, hopou einai hupokato tou ouranou, legontas (Gen. a, ks.); poiesomen anthropon kat' eikona hemeteran kai kath' homoiosin; kai archetosan ton ichthuon tes thalasses, ton peteinon tou ouranou, ton ktenon, kai pases tes ges. To auto legei kai ho hieros Psaltes (Psal. e. s'.); katestesas auton epi ta erga ton cheiron sou; panta hupetaxas hupokato ton podon autou, probata kai boas hapasas, eti de kai ta ktene tou pediou; ta peteina tou ouranou, kai tous ichthuas tes thalasses, ta diaporeuomena tribous thalasson, kai anotero; elattosas auton brachu ti par angelous, doxe kai time estephanosas auton. Ma diati den ephulaxen ho anthropos ten entolen tou Theou eis ton paradeison, hotan eton athoos, ma apo ton apegoreumenon karpon epiase kai ephage; dia touto esteretheken apo ten azian tou kai apo ten katastasin, hopou eichen eis ton kairon tes athootetos tou. Kai diochtheis apo ton paradeison toioutos eginen, ho, ti loges ton perigraphei ho Prophetes (Psal. mth'. k'.) legontas; anthropos en time on ou suneke, parasuneblethe tois ktenesi tois anoetois, kai homoiothe autois. Kai ekousen (Gen g'. ith'.); hoti ge ei, kai eis gen apeleuse. verbo jussuque suo cuncta e nihilo fecerit; quodque post reliqua omnia hominem creaverit, illumque herum ac dominum rerum, quæ sub coelo sunt, omnium constituent, dicens (Gen. i. 26): 'Faciamus hominem ad imaginem nostram et secundum similitudinem; et dominentur piscibus maris, et volucribus coeli, et jumentis, et orbi terrarum universo.' Idem et sacer Psaltes adstruit (Psa. viii. 6): 'Præfecisti eum operibus manuum tuarum; subjecisti omnia sub pedes illius: oves et boves universas, insuper et pecora campi, volucres coeli, et pisces maris, qui semitas marinas perambulant.' Et paullo antea (v. 5): 'Paullo minorem Angelis fecisti eum, gloria et honore coronasti eum.' Quoniam vero mandatum Dei in Paradiso, quum adhuc in statu innocentiæ homo esset, neglexit de vetitoque fructu carpsit gustavitque; ea re honoribus fortunisque omnibus, queis tempore integritatis suæ ornatus fuerat, subito exutus, beatoque pulsus horto, talis omnino evasit, qualem illum Propheta depingit (Psa. xlix. 20): 'Homo quum in honore esset, non intellexit.' Comparatus est brutis jumentis, iisque similis factus est. Ideoque hanc sententiam audivit (Gen. iii. 10): 'Terra es, et in terram reverteris.'

Erotesis kg'. Quæstio XXIII.

Poia eton he katastasis tes anthropines athootetos, eitoun katharotetos kai anamartesias tou?

Cujusmodi erat status Innocentiæ hominis sive puritatis et a peccando immunitatis?

Ap. Duo logion einai he katastasis tes akakias eitoun athootetos (kata ton hagion Basileion eis ten archen ton Paroim.). He protn einai mia proairetike allotriosis apo tais hamartiais, egoun hotan leipe ho anthropos me ten idian tou proairesin apo ta hamartemata, dia ten gumnasian, hopou echei, kai makran sunetheian eis ta kaka. He deutera einai he agnoia kai he apeiria tou kakou, egoun hotan den gnorize, oute edokimase katholou to kakon e dia ten helikian tou, e di allais aitiais. Kai kata ton deuteron touton tropon eton eis ton Adam he athootes kai he akakia, prin hamarte, kata pasan teleioteta kai dikaiosunen emphuton, toson apo to meros tes dianoias, hoson kai apo to meros tes theleseos; eis ten dianoian perikleietai pasa episteme, kai eis ten thelesin pasa chrestotes kai kalosune. Diati gnorizontas ho Adam ton Theon kalotata (kath' hoson eis ton kairon ekeinon tou eton sunkechoremenon, kai kath' hoson eprepe) me touto, hopou egnorize ton Theon, egnorizen hola ta pragmata met' ekeinon. Kai toutou echomen semadia anamesa eis ta alla, hopou ephelthekasin eis ton Adam hola

Resp. Innocentiæ integritatisque status duorum generam est (ex sententia S. Basilii, Homilia in Principium Proverbiorum pag. 184. Bas.). Prior est voluntaria quædam a peccato discessio; nimirum quum homo, cui ex diuturno vitiorum exercitio ac consuetudine (nota mala sunt), proprio deliberatoque consilio peccata deserit. Alter, simplex quædam mali inscientia et imperitia est, quando mali penitus ignarus quispiam inexpertusque est; sive per tenellam ætatulam suam, sive caussas alias. Posteriore hoc modo ante lapsum comparata innocentia Adami integritasque fuit; cunjuncta cum summa absolutaque perfectione ac justitia insita intellectus pariter voluntatisque, ita ut in intellectu scientia omnis includeretur, in voluntate probitas omnis et honestas. Quando itaque perfectissimo sane modo (quantum illo temporis habitu concessum ipsi ac decorum erat), Deum cognoscebat Adamus; ideo hoc ipso, quod Deum cognoscebat, cetera item omnia per ipsum noscitabat. Cujus rei clarum inter alia indicium habemus, quum ad Adamum