The Orthodox Confession of the Eastern Church. A.D. 1643 (part 4 of 5)

podas en hetoimasia tou Euangeliou tes eirenes; epi pasin analabontes ton thureon tes pisteos, en o dunesesthe panta ta bele tou ponerou ta pepuromena sbesai; kai ten perikephalaian tou soteriou dexasthe, kai ten machairan tou Pneumatos, ho esti rhema Theou. To enantion tes ischuos einai ho phobos, peri hou legei ho Psalmodos (Psal. id'. e'.); ekei ephobethesan phobon, hou ouk en phobos. Kai ho Kurios hemon Iesous Christos mas prostassei, na men echomen toiouton phobon (Louk. ib'. d'.) legon; me phobeisthe apo ton apokteinonton to soma, kai meta tauta me echonton perissoteron ti poiesai. in præparatione Evangelii pacis. Super omnia adsumite scutum fidei, quo omnia mali illius ignita jacula exstinguere queatis, et accipite galeam salutis et gladium Spiritus, qui est verbum Dei.' Robori adversatur Timor, de quo vates sacer (Psa. xiv. 5): 'Illic trepidaverunt timore, ubi non erat timor.' Et Dominus noster Iesus Christus timorem nos ejusmodi habere vetat (Luc. xii. 4): 'Ne timeatis eos, qui corpus occidunt, nec deinde amplius quidquam efficere possunt.' Erotesis oe. Quæstio LXXVIII.

Poion einai to pempton charisma tou hagiou Pneumatos?

Quodnam quintum Spiritus Sancti charisma est?

Ap. He gnosis einai to pempton charisma, ten hopoian ho hieros Psaltes (Psal. zd'. i'.) hermeneuei, legon; ho paideuon ethne, ouchi elenxei, ho didaskon anthropon gnosin? kai heteros Prophetes (Hier. g'. ie.) legei; kai doso humin poimenas kata ten kardian mou; kai poimanousin humas poimainontes met' epistemes etoun gnoseos. Toute he gnosis kai episteme prepei na haplonetai eis to na gnorize to thelema tou Theou, kai tou nomou tou. Eis auten enantionetai he agnoia tou nomou kai tes theleseos tou Theou; dia ten hopoian legei ho Psalmodos (Psal. oth'. s'.);

Resp. Cognitio. Quam hunc in modum sacer Psaltes exponit (xciv. 10): 'Qui corripit gentes, nonne arguet qui docet hominem cognitionem?' Et Propheta alius (Ier. iii. 15): 'Dabo vobis pastores secundum cor meum, et pascent vos pascentes cum scientia, sive item cognitione.' Quæ cognitio et scientia in id potissimum extendenda atque explicanda est, ut voluntatem legemque Dei cognoscat. Contraria illi est inscientia legis voluntatisque divinæ, de qua auctor Psalmorum ait (Psa. lxxix. 6):

ekcheon ten orgen sou epi ta ethne ta me ginoskonta se, kai epi basileias, ahi to onoma sou ouk epekalesanto. 'Effunde iram tuam in gentes, quæ te non noverunt, et in regna, quæ nomen tuum non invocant.' Erotesis oth'. Quæstio LXXIX.

Poion einai to hekton charisma tou hagiou Pneumatos?

Sextum Spiritus Sancti charisma, quodnam est?

Ap. He eusebeia; he hopoia me ten orthen pistin themelionetai eis ten ektene proseuchen kai eis ta agatha erga; dia ten hopoian houto (a. Tim. d'. e.) legei ho Apostolos; he de eusebeia pros panta ophelimos estin, epangelian echousa zoes tes nun kai tes mellouses. Kai bebaia eusebeis ekeinoi legontai, hoi hopoioi kamontes sunecheis proseuchas pros ton Theon pheugousin holais tais asebeiais kai hamartiais. He eusebeia lego he me phainomene, he hopoia einai ton Pharisaion; all' he alethine kai enkardios; hina me kai peri autes (Matth. ie. e.) eipei ho Kurios; houtos ho laos tois cheilesi me tima, he de kardia auton porrho apechei ap' emou; kai palin (Matth. kg'. ks'.); Pharisaie tuphle, katharison proton to entos tou poteriou kai tes paropsidos, hina genetai kai to ektos auton katharon.

Resp. Pietas. Quæ una cum vera fide in assidua ardentique precatione bonisque operibus fundatur, de qua sic disserit Apostolus (1 Tim. iv. 8): 'Pietas ad omnia utilis est habetque promissionem hujus et venturæ vitæ.' Itaque vere illi pii appellantur, qui perpetuis Deum precibus venerantur omnemque impietatem ac peccati labem vitant. Pietas, inquam, non apparens et adumbrata, qualis olim Pharisæorum erat; sed solida et germana cordique penitus infixa, ne de illa etiam hujusmodi Dominus sententiam ferat (Matt. xv. 8): 'Populus iste labiis me suis honorat, sed cor ipsorum procul a me abest.' Et rursus (Matt. xxiii. 26): 'O cæcule Pharisæe, prius interiora calicis ac patinæ purga; ita etiam exteriora eorum munda erunt.' Erotesis p'. Quæstio LXXX.

Poion einai to hebdomon charisma tou agiou Pneunatos?

Septimum Spiritus Sancti donum, quodnam est?

Ap. Ho phobos tou Theou, ho hopoios prepei na einai hos an ekeinos, hopou echousi ta paidia pros tous pateras

Resp. Timor Dei. Quem ejusmodi esse oportet, cujusmodi erga parentes liberorum, non qualis erga

tous, kai ochi hos an ekeinos, hopou echousin hoi douloi pros tous despotas ton. Kai peri tou protou legei ho Psalmodos (Psal. ld'. th'.); phobethete ton Kurion pantes hoi hagioi autou; hoti ouk estin husterema tois phoboumenois auton. Peri de tou deterou legei (a. Ioan. d'. ie.) ho Apostolos; phobos ouk estin en te agape, all' he teleia agape exo ballei ton phobon; hoti ho phobos kolasin echei; ho de phoboumenos ou tetleiotai en te agape. Me ton tropon touton prostassei (Psal. kb'. kg'.) he Graphe; na phoboumetha ton Theon ex agapes, hotan legei; hoi phoboumenoi ton Kurion ainesate auton, hapan to sperma Iakob, doxasate auton; phobetheto de ap' autou hapan to sperma Israel. Kai hopoios me ton toiouton phobon thelei phobasthai ton Theon, ekeinos phulattei tas entolas tou kata to (Ioan. id'. kg'.) eiremenon; ean tis agapa me, ton logon mou teresei. heros servorum est. De priore illo sic divinus Psalmista (Psa. xxxiv. 10): 'Timete Dominum omnes Sancti ejus; quoniam non est penuria timentibus eum.' De posteriore autem ita Apostolus (1 Ioh. iv. 18): 'Timor non est in caritate, sed perfecta caritas timorem expellit; habet enim cruciatum timor, et qui timet non est perfectus in caritate.' Hoc modo, ut Deum ex amore timeamus, præcipit Scriptura (Psa. xxii. 24): 'Qui timetis Dominum, laudate eum; universum semen Iacobi glorificate eum. Timeat eum omne semen Israëlis.' Qui hujusmodi timore Deum timet, ille præcepta ipsius observat, ut dictum est (Ioh. xiv. 23): 'Si quis diligit me, is sermonem meum servabit.' Erotesis pa. Quæstio LXXXI.

Posoi kai poioi einai hoi karpoi tou hagiou Pneumatos?

Quot et quinam sunt fructus Spiritus Sancti?

Ap. Karpous tou hagiou Pneumatos e semadia tes theias charitos ho Apostolos Paulos aparithmei ennea legon (Gal. e. kb'.) houtos; ho de karpos tou Pneumatos estin agape, chara, eirene, makrothumia, chrestotes, agathosune, pistis, praotes, enkrateia. Ma prepei na pisteuomen, pos kai hai

Resp. Fructus Spiritus Sancti sive signa divinæ gratiæ novem recenset Paulus (Gal. v. 22): 'Fructus vero Spiritus est Caritas, Gaudium, Pax, Lenitas, Benignitas, Bonitas, Fides, Mansuetudo, Continentia.' Verum enim vero ceteræ item virtutes omnes fructus

loipai aretai na legontai karpoi tou hagiou Pneumatos, epeide ap' auto katabainousi, kai auto sunergei eis to na teleionountai apo ton anthropon. Dia touto den legei ho Paulos; kata touton monon ouk esti nomos; alla kata ton toiouton, hos an hopou einai, kai alla homoia toutois. Spiritus Sancti habendæ nobis appellandæque sunt, quoniam ab eo descendunt, eoque adjuvante, recte ab hominibus perficiuntur. Ideoque non addit Paulus: Contra has solas non est Lex; sed, contra hujusmodi, eo quod et aliæ bis similes sunt. Erotesis pb'. Quæstio LXXXII.

Poion einai to ennaton arthron tes pisteos?

Nonus fidei Articulus quis est?

Ap. Eis mian hagian katholiken kai apostoliken Ekklesian.

Resp. In unam sanctam, Catholicam et Apostolicam Ecclesiam. Erotesis pg'. Quæstio LXXXIII.

Ti didaskei he agia ekklesia eis touto to arthron tes pisteos?

Quid docet sancta Ecclesia, in hoc fidei Articulo?

Ap. Tessara pragmata; proton pos he ekklesia einai mia, hagia, katholike kai a[pstpole, kata ten didaskalian tou Apostolou (b'. Kor. ia. b'.) legontos; hermosamen humas heni andri parthenon hagnen parastesai to Christo. Kai kathos ho Christos einai henas, tetoias loges kai he numphe tou einai mia; hos delon apo to d'. kephal. tes pros Ephesious (sich. e.) epistoles, hopou legei; heis Kurios, mia pistis, hen baptisma, kai heis Theos kai Pater panton.

Resp. Res quatuor. Primura: Ecclesiam esse unam, sanctam, Catholicam et Apostolicam, secundum doctrinam Apostoli (2 Cor. xi. 2): 'Despondi vos viro uni, ut virginem castam exhiberem Christo.' Sicuti vero Christus unus est, ita et sponsa illius non nisi una est, ut manifestum est ex capite quarto epistolæ ad Ephesios (v. 5): 'Unus Dominus, una fides, unum baptisma, et unus Deus itemque Pater omnium.' Erotesis pd'. Quæstio LXXXIV.

Poion einai to deuteron, hopou didasketai eis to arthron touto?

Secundum, quod hoc Articulo docetur, quodnam est?

Ap. Deuteron didaskei to arthron

Resp. Hoc nimirum, Catholicam

touto, pos he katholike ekklesia den pernei onoma apo kan hena topon, an einai kai ho pleon exairetos; diati hai topikai ekklesiai einai merikai; hoion he Ephesine, he en Philadelpheia, he en Laodikeia, he en Antiocheia, he en Hierosolumois, he en Rhome, he en Alexandreia, kai hai loipai. Ma anamesa eis toutais tais ekklesiais tais merikais ekeine onomazetai meter auton, he hopoia prote eploutese ten parousian tou Christou, kai edechtheke ten aionion soterian kai ten aphesin ton hamartion; kai apo ten hopoian eperen archen he keruxis tou euangeliou eis holon ton perigeion kosmon, hos martura he Graphe (Louk. kd'. mz'.) legousa; houtos edei pathein ton Christon kai anastenai ek nekron te trite hemera, kai keruchthenai epi to onomati autou metanoian kai aphesin hamartion eis panta ta ethne, arxamenon apo Hierousalem. Humeis de este martures touton. Kai allachou (Prax. a. e.); esesthe moi martures en te Hierousalem kai en pase Ioudaia kai Samareia kai heos eschatou tes ges. Akomi ekeine legetai prote, he hopoia elampse perissoteron apo holais tais allais ekklesiais eis ten didaskalian, kai eis ta ethe; emprosthen tes hopoias hoi Apostoloi edidasi ton logariasmon tous, kathos martura (Prax. ia. b') he Graphe, legousa; kai hote anebe Petros eis Hierosoluma, diekrinonto pros auton hoi Ecclesiam non uni alicui loco etiam præcipuo et clarissimo nominis sui decus acceptum referre. Quotquot enim certis locis continentur ecclesiæ, particulares sunt, ut Ephesina, ut Philadelphiensis, ut Laodicena, ut Antiochena, ut Hierosolymitana, ut Romana, ut Alexandrina, ut ceteræ item. Verum enim vero inter particulares istas ecclesias illa mater reliquarum dicitur, quæ prima omnium præsentia Christi ornata fuit ac salutem æternam veniamque peccatorum accepit, et ex qua annunciatio Evangelii in totum terrarum orbem primum propagata est, teste ipsa Scriptura (Luc. xxiv. 47): 'Sic pati oportuit Christum et tertio die resurgere a mortuis et prædicari in nomine ejus poenitentiam ac remissionem peccatorum in omnes gentes, facto initio ab Hierosolymis; vos autem harum rerum testes estis.' Et alibi (Act i. 8): 'Eritis mihi testes, cum Hierosolymis tum in universa Iudæa et Samaria et ad ultimos usque terræ fines.' Solet et illa prima salutari, quæ doctrinæ morumque sanctimonia super reliquas omnes ecclesias clarius effulsit, et coram qua ipsimet Apostoli actionum suarum rationem exposuerunt, prout testatur Scriptura, quæ dicit (Act xi. 2): 'Quum autem adscendisset Hierosolymam Petrus; disceptabant adversus

ek peritomes legontes, hoti pros andras akrobustian echontas eiselthes kai sunephages autois? Eis tous hopoious apekrithe ho Petros; ego tis emen dunatos kolusai ton Theon? akousantes de tauta hesuchasan kai edoxazon ton Theon legontes; arage kai tois ethnesin ho Theos ten metanoian edoken eis zoen. Kai katotero (sicho kb'.); ekousthe ho logos eis ta ota tes ekklesias tes en Hierosolumois peri auton; kai exapesteilan Barnaban dielthein heos Antiocheias. Kai allachou (Prax. ie. b'.); etaxan anabainein Paulon kai Barnaban kai tinas allous ex auton pros tous Apostolous kai presbuterous eis Hierousalem peri tou zetematos toutou (sticho kb'.). Tote edoxe tois Apostolois kai tois presbuterois sun hole te ekklesia, eklexamenous andras ex auton pempsai eis Antiocheian sun to Paulo kai Barnaba, meta toiautes graphes; edoxe to hagio Pneumati kai hemin, meden pleon epitithesthai humin baros plen ton epanankes touton. Akomi eis allon topon (Prax, is'. d'.) legei; hos de dieporeuonto tas poleis, paredidoun autois phulassein ta dogmata ta kekrimena hupo ton Apostolon kai ton presbuteron ton en Hierousalem. Loipon he en Hierosolumois ekklesia einai meter pason ton ekklesion kai prote, diati ap' ekeinen erchise na aplonetai to Euangelion illum, qui ex circumcisione erant, dicentes: Atqui ad homines incircumcisos ingressus es et una cum illis edisti.' Quibus respondebat Petrus (vers. 17): 'Ego vero quis eram, ut Deum inhibere possem? quibus illi auditis acquieverunt Deumque collaudarunt dicentes: jam itaque et gentibus poenitentiam ad vitam concessit Deus?' Et paullo post (vers. 22): 'Pervenit is rumor ad aures ecclesiæ, quæ Hierosolymis erat, de istis. Itaque Barnabam miserunt, qui Antiochiam usque iret.' Et alibi (Act. xv. 2): 'Statuerunt, ut adscenderunt Paulus et Barnabas et quidam præterea alii de suis ad Apostolos et seniores Hierosolymam super hac quæstione' (vers. 22). 'Tum placuit Apostolis et senioribus, una cum tota Ecclesia delectos ex sese viros Antiochiam mittere cum Paulo et Barnaba cum literis hujusmodi' (vers. 28): 'Visum est Spiritui Sancto et nobis, ne quid amplius imponeremus vobis oneris præter hæc necessaria.' Etiam alio loco (Act. xvi. 4): 'Quum autem transirent per civitates, servanda illis tradebant dogmata, quæ decreta erant ab Apostolis et senioribus qui erant Hierosolymis.' Est itaque haud dubie mater et princeps Ecclesiarum omnium Ecclesia Hierosolymitana, quoniam ex illa in

eis hola ta perata, kala kai hoi basileis husteron na edokasi ta proteia tes times ei ten presbuteran kai ei ten nean Rhomen dia to kratos tes basileias, hopou eton eis autas kata ton triton kanona tes deuteras oikoumenikes Sunodou tes en Konstantinoupolei. Kai haute egineke katholike; diati edechthesan ten pistin kai didaskalian tes hola ta ethne. omnes orbis terminos diffundi coepit evangelium; quamvis postea imperatores primos dignitatis gradus antiquæ novæque Romæ tribuerint ob majestatem Imperii, quæ iis locis domicilium habebat, secundum canonem tertium secundæ oecumenicæ Synodi Constantinopolitanæ (Adde Chalced. KH. Iustin. Neap. Diatax. rla. , etc.). Eadem ecclesia Hierosolymitana postmodum catholica evasit, fide illius et doctrina ab omnibus gentibus communiter recepta. Erotesis pe. Quæstio LXXXV.

Ti didasketai triton eis touto to arthron tes pisteos?

Tertium, quod in hoc Articulo docetur, quid est?

Ap. Pos allo themelion den einai tes ekklesias para monon ho Christos, kata ton Apostolon (a Kor. g'. ia'.) ton legonta; themelion gar allon oudeis dunatai theinai para ton keimenon, hos estin Iesous ho Christos. Kai an kan mian phoran legontai kai hoi Apostoloi kai hoi Prophetai themelia tes pisteos kai tes ekklesias, hos an hotan (Apok. ka. id'.) lege ho Ioannes, pos he megale polis he Hierousalem eiche teichos eis dodeka themelia ktismenon, kai en autois esan onomata ton dodeka Apostolon tou Arniou; kai ho Paulos (Eph. b'. k'.) legei, pos eimesthan epoikodomethentes epi to themelio ton Apostolon kai Propheton; touto prepei na groikatai

Resp. Nullum aliud ecclesiæ fundamentum esse, quam Christum solum secundum verba Apostoli (1 Cor. iii. 2): 'Fundamentum aliud nemo jacere potest, præter id, quod jactum est, quod est Iesus Christus.' Quamvis autem semel alicubi Apostoli et Prophetæ fundamenta fidei et Ecclesiæ dicantur, veluti quum Ioannes ait (Apoc. xxi. 14): 'Magnam urbem Hierosolymam muro super duodecim fundamenta exstructo septam esse, fundamentisque inscripta esse nomina duodecim Apostolorum Agni.' Sed et Paulus affirmat (Eph. ii. 20): 'Nos exædificatos esse super fundamento Apostolorum et Prophetarum.' Id vero

pos hoi Prophetai kai hoi Apostoloi den einai haplos kai protos themelia tes pisteos; diati ho toioutos themelios einai monos ho Christos; ma kata ti kai deuteron; kath' hoson ekeinoi hos engutero kai plesiesteroi epokodomethesan apano eis ten soteriode didaskalian tou Iesou Christou tou Kuriou hemon, kai ephanesan protoi eis to na aplosousi ten pistin tou Christou eis hola ta perata tes oikoumenes. Diati ho Christos den ethemeliose ten ekklesian tou apano eis anthropous, ma apano eis ton heauton tou, kai apano eis ten theian tou didaskalian. Akomi apo touto to arthron didaskometha, pos monos ho Christos einai kephale tes ekklesias kata ten didaskalian tou Apostolou (Eph. e. kg'.) legontos; hoti ho aner esti kephale tes gunaikos, hos kai ho Christos kephale tes ekklesias; kai autos esti soter tou somatos. Kai allachou (Kol. a. ie.); autos estin he kephale tou somatos tes ekklesias, hos estin arche, prototokos ek ton nekron; hina genetai en pasin autos proteuon. Diati an legontai kai eis tas ekklesias hoi proistamenoi auton archiereis kephalai auton, touto prepei na groikatai pos autoi einai topoteretai tou Christou eis ten idian tou kath' henas eparchian, kai kephalai merikai; kata ten Graphen (Prax. k'. ke.) ten legousan; prosechete heautois kai panti to poimnio, ita accipiendum est, quod Prophetæ et Apostoli non simpliciter et primario fidei fundamenta sint; nam ejusmodi fundamentum solus est Christus: sed secundum quid et secundarium, quod illi, ut propinquiores et viciniores, super salutarem Iesu Christi Domini nostri doctrinam structi sint, primique omnium fuerint, qui fldem Christi per totum terrarum orbem propagarint. Non enim super mortales homines, sed super semet ipsum et divinam doctrinam suam ecclesiam fundavit Christus. Ad hæc item ex hoc articulo docemur, Christum solum ecclesiæ suæ caput esse secundum doctrinam Apostoli (Ephes. v. 23); 'Quoniam vir uxoris caput est, ut et Christus caput Ecclesiæ, qui et corpori toti salutem dat.' Et alibi (Col. i. 18): 'Ipse corporis ecclesiæ caput est, qui principium est et primogenitus ex mortuis, ut in omnibus primas ipse teneat.' Tametsi vero antistites in ecclesiis, queis præsunt, capita earum dicuntur: sic illud tamen accipiendum, quod ipsi vicarii Christi in sua quisque provincia et particularia quædam capita sint, dicente Scriptura (Act. xx. 28): 'Attendite vobis et toti gregi, in quo vos Spiritus Sanctus posuit episcopos, ad pascendam ecclesiam Dei, quam suo sibi sanguine acquisivit.' Ita nimirum,

en ho humas to Pneuma to hagion etheto episkopous, poimainein ten ekklesian tou Theou, hen periepoiesato dia tou idiou haimatos; ontos archipoimenos autou Iesou Christou; hos legei Petros (a. Ep. e. d'.); kai phanerothentos tou archipoimenos komieisthe ton amarantinon tes doxes stephanon. ut Christus ipse pastorum princeps sit, teste Petro (1 Pet. v. 4): 'Cum apparuerit ille pastorum princeps, reportabitis coronam gloriæ nunquam marcescentem.' Erotesis ps'. Quæstio LXXXVI.

Ti didasketai tetarton eis touto to arthron tes pisteos?

Quartum, quod hic docet Articulus, quid est?

Ap. To arthron touto didaskei katha orthodoxon, pos prepei na hupotassetai eis ten ekklesian kata ten didaskalian tou Christou (Matth. ie. iz'.) ten legousan; ean de kai tes ekklesias parakouse, esto soi hosper ho ethnikos kai ho telones. Kai pros toutois he ekklesia echei ten exousian touten, hoste me tas sunodous tas oikoumenikas na dokimaze tas Graphas; na krine Patriarchas, Papadas, Episkopous, na tous kathupoballe kata ta sphalmata ton eis tais kanonikais timoriais kai epitimia. Epeide einai stele tes aletheias kai themelios, kata ton Apostolon (a. Tim. g'. ie.) legonta; hina eides, pos dei en hoiko Theou anastrephesthai; hetis estin ekklesia Theou zontos, stulos kai hedraioma tes aletheias.

Resp. Docet unumquemque Christianum oportere ipsum morem gerere subjectumque esse ecclesiæ secundum doctrinam Christi, quæ ita habet (Matt. xviii. 17): 'Quod si neque ecclesiæ obtemperet, sit tibi velut ethnicus ac publicanus.' Ad hæc ea etiam instructa potestate est ecclesia, ut per synodos oecumenicas examinare atque approbare queat scripturas; cognoscere item ac judicare de actis Patriarcharum, Pontificum, Episcoporum, eosque pro gravitate delicti, multis poenisque canonicis mulctare: est enim columna atque fundamentum veritatis, dicente Apostolo (1 Tim. iii. 15): 'Ut scias, quomodo versari oporteat in domo Dei; quæ est Ecclesia Dei viventis, columna et firmamentum veritatis. Erotesis pz'. Quæstio LXXXVII.

Poiai einai hai entolai tes ekklesias?

Quænam sunt Præcepta ecclesiæ?

Ap. Hai entolai tes ekklesias hai mallon exairetoi einai ennea. To proton einai, na proseuchetai kath' henas eis ton Theon me suntriben kai katanuxin tes kardias; kai na mueitai me tais teletais tes ekklesias eis katha kuriaken kai eis tais heortasimais hemerais; egoun akouontai ton orthron, ten leitourgian, ton hesperinon, kai didachen; diati legei (Louk. ie. a.) he Graphe; dei pantote proseuchesthai, kai me ekkakein; kai allachou (Eph. s'. ie.); dia pases proseuches kai deeseos proseuchomenoi en panti kairo en pneumati; kai eis auto touto agrupnountes en pase proskarteresei kai deesei peri panton ton hagion. Kai allachou legei (a. Thess. e. iz'.) ho idios Paulos; adialeiptos proseuchesthe.

Resp. Præcepta Ecclesiæ summa et præcipua novem sunt. Primum est, ut Deum quisque cum contritione et compunctione cordis adoret, ut singulis diebus dominicis ac festis solemnibus ecclesiæ sacris rite operetur, hoc est, ut horas matutinas, liturgiam, vesperas, concionem diligenter audiat. Sic enim Scriptura (Luc. xviii. 1): 'Oportet semper precari et non defatigari.' Et alibi (Eph. vi. 18): 'Omni oratione et precatione orantes omni tempore in spiritu: et in hoc ipsum vigilantes cum omni assiduitate et supplicatione pro omnibus sanctis.' Rursus alibi idem ille Paulus (1 Thess. v. 17): 'Orate sine intermissione. Erotesis pe. Quæstio LXXXVIII.

Poia einai he deutera entole tes ekklesias?

Quodnam secundum Ecclesiæ præceptum est?

Ap. He deutera entole einai, na phulatte ho Christianos katha chronon tas tessaras diatetagmenas nesteias; proten, ten pro tes Christou genneseos; he hopoia archizei apo tas ie. tou Noembriou; deuteran ten megalen tessarakosten, ten hopoian ho Christos ekame; kathos (Matth. d'. b'.) legei he Graphe; kai nesteusas hemeras tessarakonta kai nuktas tessarakonta husteron epeinase; triten ton hagion Apostolon, ten hopoian archizei

Resp. Ut homo Christianus quotannis quatuor statuta Jejunia servet. Primum proximo ante nativitatem Christi tempore, cujus initium a quinto decimo mensis Novembris die ducitur. Secundum, quod magna Quadragesima dicitur, Christo ipsi inedia actum, tradente Scriptura (Matt. iv. 2): 'Et quum jejunasset dies quadraginta noctesque totidem, tandem esuriit.' Tertium sanctorum Apostolorum est,

he ekklesia meta mian hebdomada tes heortes tes hagias pentekostes; kai legetai ton Apostolon dia ten aphormen touten; diati eis ton kairon ekeinon hoi Apostoloi enesteuasi, pempomenoi eis to kerugma tou Euangeliou; kathos phainetai eis tas Praxeis auton, hopou (keph. ig'. g'.) legei; tote nesteusantes kai proseuxamenoi kai epithentes tas cheiras autois apelusan. He tetarte nesteia ginetai pro tes heortes tes koimeseos tes huperagias Theotokou kai aeiparthenou Marias; he hopoia archizei apo ten proten tou Lugoustou menos, kai teleionei te ie. tou autou menos. Akomi prepei na phulattetai kai he nesteia tes tetrades kai tes paraskeues; ma ochi tou Sabbatou kai tes Kuriakes, kata ton xs'. kanona ton hagion Apostolon, exo apo to mega sabbaton. Akomi eparedoken he ekklesia na nesteuomen kai te id'. tou Septembriou menos kata ten hupsosin tou staurou; diati kamnomen ten enthumesin tou pathous tou Kuriou hemon Iesou Christou, diabazontes ta Heuangelia tou pathous autou. Kai te kth'. tou Augoustou, dia na timesomen ten apotomen tou prodromou me nesteian. Exo apo touto mas eparedoke, na me nesteuomen eis kapoiais hemerais diatetagmenais; hos an einai apo ten hemeran tes genneseos tou Christou heos ton hagion epiphanion; kai hole he diakainesimos quod mox, exacta sacræ Pentecostes hebdomade, orditur ecclesia. (Claudit die Petri et Pauli, Junii xxix.) Apostolorum autem ideo nuncupatur, quod illo temporis spatio jam ad divulgandum evangelium ituri Apostoli jejunium celebraverunt, id quod ex Actis ipsorum clarum est (Cap. xiii. 3): 'Ubi jejunassent et Deum comprecati essent, manus illis imponebant eosque dimittebant.' Quartum jejunium proxime ante diem emortualem (sive Assumtionis), sanctissimæ Deiparæ, et semper-Virginis Mariæ, agitur. Initium illi Calendis Sextilibus: finis die XV. mensis ejusdem. Porro quarto etiam sextoque cujusque hebdomadis die jejunia observari oportet. Sabbato et die Dominico non item, vetante id canone LXVI. sanctorum Apostolorum; excepto tamen magno Sabbato (quo compositæ sepulcro suo sacræ Servatoris reliquiæ quievere). Sed et XIV. Septembris diem, exaltationi S. Crucis dedicatum, jejunio coli jussit ecclesia, siquidem eo die memoriam passionis Dominicæ recitatis, quæ de ea agunt, evangeliis recolimus. Itemque diem XXIX. Augusti, nimirum ut Ioannis, Christi præcursoris, obtruncationem religiosa inedia celebremus. Ad hæc etiam, ut ne statis quibusdam diebus cibo nos abstineamus,

hebdomas, kai he hebdomas meta ten pentekosten, kai he prophonesimos, kai he turine. Ta hopoia chreostei katha Christianos orthodoxos na phulatte. eadem tradidit ecclesia. Puta, a die natali Christi usque ad diem sacrorum Epiphaniorum, totaque Paschali atque Pentecostali hebdomade, ut et illa, quæ Dominicam Septuagesimæ præcedit hebdomada ( prophonesimon dicunt). Eaque itidem, quæ inter Sexagesimam et Quinquagesimam interest (Græcis turine est). Quæ omnia orthodoxus quisque Christianus bona fide custodire debet. Erotesis pth'. Quæstio LXXXIX.

Poia einai he trite entole tes ekklesias?

Quodnam tertium Ecclesiæ præceptum est?

Ap. Na timountai hoi pneumatikoi me ten prepoumenen eulabeian, hos douloi tou Theou kai mesitai, hopou mesiteuousi di hemas pros ton Theon; malista ekeinoi, hopou exomologousin, hos Pateres pneumatikoi, kai ap' ekeinous prepei na bouleuometha peri tes soterias hemon. Dia to prostagma touto he Graphe (a. Kor. d'. a.) homilei tetoias loges; houtos hemas logizestho anthropos, hos huperetas Christou kai oikonomous musterion Theou. Kai (a. Thess. e. ib'.) allachou; erotomen de humas, adelphoi, eidenai tous kopiontas en humin, kai proistamenous humon en Kurio, kai nouthetountas humas, kai hegeisthai autous huperekperissou en agape dia to ergon auton. Kai (a. Kor. th'. ig'.) eis allon topon; ouk oidate hoti hoi ta hiera ergazomenoi

Resp. Ut homines ecclesiasticos debita colamus observantia, velut ministros Dei ac sequestres, qui pro nobis apud Deum deprecatores se præbent. Inprimisque illos, qui ut Patres spirituales coufessiones nostras excipiunt, et quos a nobis in salutis negotio consuli fas est. De quo præcepto ita loquitur Scriptura (1 Cor. iv. 1): 'Sic nos æstimet homo, ut ministros Christi et dispensatores mysteriorum Dei.' Et alibi (1 Thess. v. 12): 'Rogamus vos fratres, ut agnoscatis illos qui laborant in vobis et præsunt vobis in Domino et commonefaciunt vos, ut eos summo in pretio habeatis, in caritate, propter opus ipsorum.' Et loco alio (1 Cor. ix. 13): 'Nescitis, quod qui sacris operantur,

ek tou hierou esthiousi? kai hoi to thusiasterio prosedreuontes to thusiasterio summerizontai? Houto kai ho Kurios dietaxe tois to Euangelion katangellousin ek tou Euangeliou zen. Kai (a. Tim. e. iz'.) palin; hoi kalos proestotes presbuteroi diples times axiousthosan; malista hoi kopiontes en logo kai didaskalia. Kai hoi kosmikoi anthropoi den prepei na anakatonountai eis ta pneumatika erga, kata ton Apostolon (Gal. s'. a.) legonta; adelphoi, ean kai proslephthe anthropos en tini paraptomati, humeis oi pneumatikoi katartizete ton toiouton en pneumati praotetos. ex sanctuario edunt? et qui altari assidue ministrant, cum altari participant? sic et Dominus constituit, ut 'qui Evangelium annuntiant ex Evangelio vivant.' Et rursus (1 Tim. v. 17): 'Presbyteri, qui bene præsunt, duplici honore digni habeantur: maxime, qui laborant in verbo et doctrina.' Nefas vero est profanis et laicis hominibus in munia spiritualia inferre se atque immiscere, dicente Apostolo (Gal. vi. 1): 'Fratres, si forte occupatus aliquo lapsu homo fuerit, vos qui spirituales estis instaurate hominem ejusmodi in spiritu lenitatis.' Erotesis k'. Quæstio XC.

Poia einai he tetarte entole tes Ekklesias?

Quartum Ecclesiæ præceptum quodnam est?

Ap. Na exomologoumetha tas hamartias mas tessares phorais ton chronon emprosthen tou hiereos tou nomimos kai orthodoxos kecheirotonemenou; hoi de prokoptontes eis ten eusebeian kai eulabeian has exomologountai katha mena; hoi de haplousteroi chreostousi kan apo mian phoran ton chronon na kamousin exomologesin ton hamartion ton, kai touto na ginetai eis ton kairon tes hagias tessarakostes. Eis de tous arrhostous touto prepei, na einai he prote ennoia, na katharisousi to gorgoteron ten suneidesin ton me ten exomologesin,

Resp. Ut quatuor quotannis delicta nostra sacerdoti recte atque ex ordine creato confiteamur. At qui in pietate ac religione longius progressi sunt, singulis mensibus noxas suas expiant. Simpliciores minimum semel in anno, videlicet tempore sanctæ Quadragesimæ, lustralem peccatorum suorum confessionem edere debent. Morbo oppressi id ante omnia operam dabunt, ut quam primum conscientiæ suæ maculas earum confessione coenæque sacræ participatione eluant; prius tamen summa cum reverentia

kai na genousi metochoi tes hagias koinonias, pernontes me pasan eulabeian protetera to hagion euchelaion. rite usurpato sacro chrismate. Erotesis ka. Quæstio XCI.

Poia einai he pempte entole tes ekklesias?

Quintum Ecclesiæ præceptum quod est?

Ap. Na me diabazountai ta biblia ton hairetikon, mete na akouetai he blasphemos didaskalia ton ap' ekeinous, hopou den einai gegumnasmenoi eis ten hagian Graphen kai eis tais epistemais; mete na dialegountai met' autous, mete na sunanastrephountai; kata ton melodon Propheten ton (Psal. a. a.) legonta; makarios aner, hos ouk eporeuthe en boule asebon, kai en hodo hamartolon ouk este; kai allachou prostassei he Graphe (Tit. g'. i.) legousa; hairetikon anthropon meta proten kai deuteran nouthesian paraitou.

Resp. Ut ne legantur Hæreticorum libri, neque fando blasphema illorum audiatur doctrina ab iis, qui in divinis ac humanis literis atque disciplinis inexercitati sunt; ne sermones cum ejusmodi hominibus conferant; ne ad familiaritatem eorum sese applicent, monente Propheta cantore (Psa. i. 1): 'Beatus vir, qui non ambulat in consilio impiorum, et in via peccatorum non consistit.' Et alibi præcipit Scriptura (Tit. iii. 10): 'Hæreticum hominem post unam alteramque admonitionem devita.' Erotesis kb'. Quæstio XCII.

Poia einai he hekte entole tes ekklesias?

Sextum Ecclesiæ præceptum quodnam est?

Ap. Na parakaloumen ton panagathon Theon dia pasan katastasin ton anthropon; proton men dia tous pneumatikous, egoun dia ton panagiotaton Patriarchen, dia ton Metropoliten, kai Episkopon tes eparchias kai dia ton kleron holon; epeita dia ton basilea, dia ton hegemona, dia holen ten gerousian, kai

Resp. Ut Deum optimum maximumque pro omni hominum ordine ac statu pie veneremur. Primum pro spiritualibus: nimirum pro sanctissimo Patriarcha, pro Metropolita et Episcopo nostræ provinciæ cleroque universo. Tum pro rege, pro præside provinciæ, pro senatu omni et rep., pro exercitu

pasan ten politeian; dia to stratopedon; exairetos de di ekeinous, hopou agathoergousin eis tais ekklesiais kai phrontizousi, na auxesousi ten pistin katholiken kai orthodoxon; kata ton Apostolon, hopou (a. Tim. b'. a.) legei; parakalo oun proton panton poieisthai deeseis, proseuchas, enteuxeis, eucharistias huper panton anthropon, huper basileon kai panton ton en huperoche onton; hina eremon kai hesuchion bion diagomen en pase eusebeia kai semnoteti. Touto gar kalon kai apodekton enopion tou soteros hemon Theou. Akomi na parakaloumen kai dia tous kekoimemenous, hopou emiseusasin apo ten zoen touten me pistin orthodoxon; akomi kai dia tous hairetikous kai schismatikous, dia na epistrepsousin eis ten orthodoxon pistin, prin na miseusousin apo ten parousan zoen. et legionibus; sed vero inprimis pro iis orandum, qui bene de ecclesiis merentur sedulamque navant operam, quo pacto orthodoxæ ac catholicæ religionis pomoeria terminosque proferant, auctore Apostolo, qui ait (1 Tim. ii. 1): 'Adhortor igitur ante omnia, ut fiant; deprecationes, orationes, intercessiones, gratiarumque actiones, pro omnibus hominibus; pro regibus, omnibusque loco eminenti collocatis; ut quietam ac tranquillam vitam degamus in omni pietate atque honestate.' Nam bonum hoc est et acceptum coram Deo Servatore nostro. Porro et pro iis orandum, qui jam obdormierunt; nimirum qui in orthodoxa fide ex hominum vita demigrarunt. Denique etiam pro Hæreticis et Schismaticis, ut resipiscant atque ad germanam pietatis sanctimoniam ante supremum vitæ diem sese recipiant. Erotesis kg'. Quæstio XCIII.

Poia einai he hebdome entole tes ekklesias?

Quodnam septimum Ecclesiæ est præceptum?

Ap. Na phulattontai hai nesteiai ekeinai kai deeseis, hopou thelousi prostassesthai xechorista apo ton Metropoliten e Episkopon eis ten eparchian tou, apo holous tous eparchotas aparasaleutos, hopou tais prostassei ekeinos dia kan mian anankaian hupothesin, egoun dia na epistrepse

Resp. Ut probe inviolateque jejunia illa supplicationesque, quæ scorsum a Metropolita aut Episcopo in dioecesi sua indicuntur, ab omnibus provinciæ incolis serventur. Scilicet quando necessaria aliqua de caussa indicuntur, sive ad expiandas justas Numinis violati iras,

ten dikaian orgen tou Theou ten epikeimenen eis ton laon tou; kai na ton lutrose e apo thanatikon, e peinan, e polemon, e abrochian, e polubrochian, e dia iatreian ton asthenon, e dia paregorian ton tethlimmenon; kathos phainetai eis tas Praxeis ton Apostolon hopou (keph. ib'. s'.) graphousin; ho men oun Petros etereito en te phulake, proseuche de en ektenes ginomene hupo tes ekklesias pros ton Theon huper autou. populum suum urgentes, populumque a pestilentia, a fame, a bello, a siccitate, aut pluvia nimia, eripiendum; sive ad sanandos ægrotos consolandosque oppressos, prout apparet ex Actis Apostolorum, ubi scribitur (xii. 6): 'Et Petrus quidem in carcere attinebatur, assiduæ vero pro eo ad Deum ab Ecclesia fiebant preces.' Erotesis kd'. Quæstio XCIV.

Poia einai he ogdoe entole tes ekklesias?

Quodnam octavum Ecclesiæ est præceptum?

Ap. Na men apotolmosin hoi kosmikoi, na pernousi biaios ta kala kai stekoumena tes ekklesias, kai na ta metacheirizountai eis idiais tos chreiais. Hoi de pneumatikoi proestotes chreostousi na prometheuountai apo ta kala tes ekklesias ta stolismata kai hosa alla einai anankaia eis ten ekklesian; akomi ten zootrophian kai endumata ekeinon, hopou huperetousi ten ekklesian; kai ton ptochon, kai ton xenon; kata ten didaskalian tes Graphes hopou (Prax. ia. dth'.) legei; ton de matheton kathos euporeito tis, horisan hekastos auton eis diakonian pempsai tois katoikousin en te Ioudaia adelphois. Ho kai epoiesan, aposteilantes pros tous presbuterous dia cheiros Barnaba kai Saulou. Akomi den einai dikaion

Resp. Ut ne profani homines bona nummosque ecclesiæ vi auferre aut ad privatas necessitates suas intervertere ausint. Ceterum ad sacrorum Antistites hæc cura pertinet, ut de bonis ecclesiæ mundum aliaque illi necessaria comparent: ut victum et vestitum iis, qui ecclesiæ ministrant, et egenis et peregrinis suppeditent, docente ita Scriptura (Act. xi. 29): 'Discipuli autem, prout cuique suppetebat, statuerunt in usum fratrum in Iudæa habitantium mittere. Quod etiam fecerunt, mittentes senioribus per Barnabam et Saulum.' Præterea minime æquum est, sive Sæculares, sive Pontifices ipsos, qui in Ecclesia aliqua sacrorum antistites sunt, nummos illius aut

oute eis tous kosmikous, oute eis tous archiereis, hopou archierateuousin eis kan mian ekklesian, na apoxenonousi ta aspra e ta alla kineta tes pragmata, hopou tes erchontai, e apo presbeias tinos e doreas; kai na ta metacheirizountai eis idiotikais tos chreiais; dia na men pathe bian kai anatropen he gnome ekeinou hopou ta edoken. res mobiles alias sive testamento legatas, sive dono datas, quovis rnodo intercipere, in propriosque usus suos convertere, ne vim et subversionem pia donantis intentio perpetiatur. Erotesis ke. Quæstio XCV.

Poia einai he ennate entole tes ekklesias?

Nonum Ecclesiæ præceptum quodnam est?

Ap. Na nen ginountai gamoi eis tais hemerais, hopou koluei he ekklesia. Akomi na men einai parontes hoi orthodoxoi Christianoi eis ta apegoreumena paignidia kai theatra; mete na akolouthousin eis ta ethe ta barbara, ma na enkrateuontai ap' auta hoson einai dunaton.

Resp. Ne solemnia nuptiarum vetitis ecclesiæ diebus celebrentur. Tum ne orthodoxi Christiani in ludis prohibitis theatralibusque spectaculis intersint; nec peregrinos et barbaros consectentur mores; verum ut ab iis quantum potest sibi temperent. Erotesis ks'. Quæstio XCVI.

Diati legomen pos pisteuomen eis ten ekklesian, hopou einai ktisma, hopheilontes eis monon ton Theon pisteuein?

Verum enimvero quo pacto profitemur, nos in ecclesiam, rem creatam, credere; qui in solum Deum credere debemus?

Ap. Diati kala kai he ekklesia na einai ktisma, apo anthropous sustemene, alla echei kephalen auton ton Christon ton alethinon Theon, to Pneuma to hagion, hopou ten didaskei pantar kai kamei ten hos legei (a. Tim. g'. ie.) ho Apostolos, numphen aspilon kai amomon tou Christou, kai stulon

Resp. Nempe quamquam res creata ab hominibusque conflata ecclesia est: habet illa tamen caput Christum ipsum verum Deum; habet Spiritum Sanctum, qui illam perpetuo docet et instruit, eamque efficit, teste Apostolo; sponsam immaculatam et inculpatam Christi

kai edraioma tes aletheias. Kai ta dogmata kai didagmata tes den einai anthropina alla theia; dia touto legontes pos pisteuomen eis auten, nooumen pos pisteuomen eis ta theoparadota tes logia, kai theopneusta dogmata. Phesi gar he Graphe; hoti hupo Pneumatos hagiou pheromenoi elalesan hoi hagioi Theou anthropoi; kai ho Paulos (a. Thess. b', ig'.) phesin; ou logon anthropou edexasthe, alla, kathos estin alethos, logon Theou. Kai apo touto kinoumetha na pisteuomen ochi monon to hieron Euangelion, hopou ekeine edialexe, peri hou ho Christos (Mark. a. ie.) dietaxato eipon; pisteuete en to Euangelio, alla kai eis pasas tas loipas graphas kai sunodikas diataxeis. (Ephes. v. 27); et 'columnam atque stabilimentum veritatis' (1 Tim. iii. 15). Sed et dogmata et doctrina illius nequaquam humana verum divina sunt. Quando itaque nos in illam credere profitemur; intelligimus, nos credere in traditas divinitus sacras illius Scripturas et inspirata a Deo dogmata. Ait enim Scriptura (2 Pet. i. 21), actos a Spiritu Sancto locutus fuisse sanctos Dei homines. Similiter et Paulus (1 Thess. ii. 13): 'Non ut sermonem hominum excepistis, sed (sicut revera est) ut sermonem Dei.' Hinc adducimur ad fidem habendam non modo sacro Evangelio ab Ecclesia recepto, de quo Christus ipse præcepit (Marc. i. 15): 'Credite Evangelio; verum etiam reliquis omnibus sacris Scripturis et synodicis decretis.' Erotesis kz'. Quæstio XCVII.

Poion einai to dekaton arthron tes pisteos?

Decimus fidei Articulus quis est?

Ap. Homologo en baptisma eis aphesin hamartion.

Resp. Confiteor unum baptisma in remissionem peccatorum. Erotesis ke. Quæstio XCVIII.

Ti didaskei to arthron touto tes tisteos?

Quid hic fidei Articulus docet?

Ap. Epeide enthumatai tou baptismatos, hopou einai to proton musterion, mas didei aphormen, na theoresomen peri ton hepta musterion

Resp. Quandoquidem baptismatis mentionem facit, quod primum ecclesiæ mysterium est: locum nobis opportunum præbet disserendi,

tes ekklesias; ta hopoia einai tauta; to baptisma, to muron tou chrismatos, he eucharistia, he metanoia, he hierosune, ho timios gamos, kai to euchelaion. Tauta ta hepta musteria anabibazontai eis ta hepta charismata tou hagiou Pneumatos; epeide dia mesou ton musterion touton chunei tas doreas tou to Pneuma to hagion eis tas psuchas ekeinon, hopou ta metechousi kathos prepei, kai ten charin tou. Dia to hopoion pragma ho Patriarches Hieremias eis platos dialegetai eis to biblion, hopou egrapse pros tous Louteranous, dia na epistrepsousin. de septem mysteriis ecclesiæ, quæ sunt: Baptisma, Unguentum Chrismatis, Eucharistia, Poenitentia, Sacerdotium, honorabile Conjugium, et Oleum consecratum (extrema unctio). Quæ septem sacramenta septenis Spiritus Sancti donis respondent, quoniam per ea dona sua ac gratiam animis recte et legitime utentium Spiritus Sanctus infundit. Qua de re pluribus egit Patriarcha Hieremias in libro, quem convertendis Lutheranis scripsit. Erotesis kth'. Quæstio XCIX.

Ti esti musterion?

Quid est mysterium sive sacramentum?

Ap. To musterion einai mia telete, he hopoia apokato³¹¹ eis kapoion eidos horaton einai aitia, kai pherei eis ten psuchen tou pistou ten aoraton charin tou Theou; diatachthen hupo tou Kuriou humon, di hou hekastos ton piston ten theian charin lambanei.

Resp. Mysterium est sacra quædam cærimonia, quæ sub specie aliqua visibili causa est, et in animam hominis fidelis invisibilem Dei gratiam infert: institutum a Domino nostro, per quem unusquisque fidelium divinam gratiam accipit. Erotesis r'. Quæstio C.

Posa pragmata zetoutai eis to musterion?

Quot res ad Mysterium opus sunt?

Ap. Tria, hule harmodios, hos einai to hudor eis to baptisma; ho artos kai ho oinos eis ten eucharistian; to elaion, kai ta loipa kata

Resp. Tres. Materia idonea, utpote aqua in baptismate; panis et vinum in eucharistia; oleum et cetera in suis quæque mysteriis.

to musterion. Deuteron ho hiereus, hopou na einai nomimos kecheirotonemenos e ho episkopos. Triton he epiklesis tou hagiou Pneumatos, kai to eidos ton logion, meta hopoia ho hiereus hagiazei to musterion te dunamei tou hagiou Pneumatos me gnomen apophasismenen tou na to agiase. Secunda, Sacerdos legitimis suffragiis ordinatus aut Episcopus. Tertia Invocatio Spiritus Sancti et solemnis verborum formula. Quibus verbis vi et efficacia Spiritus Sancti mysterium sacerdos rite sanctificat; accedente fixa et deliberata ejusdem intentione sanctificandi mysterii. Erotesis ra. Quæstio CI.

Dia poion telos ta musteria dietachthesan?

Quem in finem instituta sunt mysteria?

Ap. Proton dia na einai semadia ton alethinon huion tou Theou, egoun tes ekklesias tes orthodoxou, tes katholikes kai apostolikes; diati hopoios chratai ta musteria touta kathos prepei, einai eis ten ekklesian tou Theou alethinon kai gnesion melos tes kai kata charin huios Theou. Deuteron, dia na echomen asphales semeion, tes eis Theon hemon pisteos, estontas kai na eimesthan bebaioi me ten pistin, kai meta kala erga, na sothoumen eis ten aionion zoen. Triton, dia na echomen iatrika anamphibola, na diochnomen tais astheneiais ton hamartion mas.

Resp. Primo ut signa atque tesseræ verorum Dei filiorum sive Ecclesiæ orthodoxæ, catholicæ et apostolicæ sint. Nam quisquis, ut oportet, hisce utitur mysteriis, is verum et genuinum ecclesiæ Dei membrum est et secundum gratiam Dei filius. Secundo ut certum nostræ in Deum fiduciæ habeamus pignus. Si videlicet in fide bonisque operibus constanter perseveraverimus, tum vitæ nos ac salutis æternæ compotes omnino fore. Tertio ut explorata atque præsentanea habeamus remedia, quibus infirmitates peccatorum nostrorum depellamus. Erotesis rb'. Quæstio CII.

Ti einai to proton musterion tou baptismatos?

Quid est primum mysterium sive baptismatis?

Ap. To baptisma einai mia ekplusis kai anairesis tou propatorikou

Resp. Baptisma est ablutio quædam et exstirpatio peccati originalis,

hamartematos; dia tes trites kataduseos eis to hudor, legontos tou hiereos ta logia touta; eis to onoma tou Patros, amen; kai tou Huiou, amen; kai tou hagiou Pneumatos, amen. (Ho anadochos opheilei propherein to amen.) Kai meta ten anagennesin touten ex hudatos kai Pneumatos ginetai he diallage tou anthropou me ton Theon, kai sunchoreitai he eisodos eis ten basileian ton ouranon, kata ta logia tou Soteros hemon (Ioan. t'. e.), legontos; ean me tis gennethe ex hudatos kai Pneumatos, ou dunatai eiselthein eis ten basileian tou Theou. Touto to musterion mian phoran lambanomenon den didetai deuteron; monon ekeinos hopou baptizei na pisteue orthodoxos hena Theon trisupostaton, kai na eipen akribos kai aparallaktos ta prorrhethenta logia; eis to onoma tou Patros, kai tou Huiou, kai tou hagiou Pneumatos amen, kata ten gnomen tes katholikes kai orthodoxou ekklesias. terna in aquam immersione facta, pronunciante hæc verba sacerdote: In nomine Patris; Amen; et Filii; Amen; et Spiritus Sancti; Amen. (Nota: Susceptor sive pater lustricus respondet: Amen.) Post hanc ex aqua et Spiritu regenerationem homo in gratiam cum Deo reducitur, patetque illi coelestis regni aditus secundum verba Servatoris nostri (Joh. iii. 5): 'Nisi quis ex aqua et Spiritu a genitus fuerit, non potest ingredi in regnum Dei.' Hoc autem mysterium semel acceptum iterum non repetitur; modo si is, qui baptizat, orthodoxe in unum Deum personis trinum credat, et accurate nullaque immutatione prædicta verba: In nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti Amen secundum catholicæ et orthodoxæ Ecclesiæ sententiam proferat. Erotesis rg'. Quæstio CIII.

Ti prepei na phulattetai eis to musterion touto?

Quidnam in hoc Mysterio observandum?

Ap. To proton einai, hopou to brephos me ton anadochon tou (ho hopoios prepei na einai orthodoxos) echei ananken, na apotage egoun na arnethe ton diabolon kai hola tou ta erga kai ten latreian tou kai pasan ten pompen tou. Ma an ho baptizomenos

Resp. Primum necesse infantulo est, per susceptorem suum, qui orthodoxus esse debet, penitus renunciare familiaritati diaboli, illumque cum operibus suis omnibus, cum cultu pompaque omni repudiare. Quod si baptizandus

thelei einai nomimou helikias, einai ananke, hoti autos ho idios, autos tou na kame ten arnesin tou diabolou, apokrinomenos eis tas eroteseis tou hiereos, kai emptuontas ton diabolon kai ta erga tou hola; epeita na homologese to sumbolon tes pisteos; kai an einai nepion, na homologese ho anadochos tou di auton to sumbolon touto tes pisteos; kai na huposchethe di auton eis ton Christon. Akomi kai touto prepei na phulattetai eis to baptisma, na einai eilikrines hudor, ochi mikton me allo pragma oute techneton, mete allo hugron. Kai to diatetagmenon baptisma den prepei na ginetai apo allon tina para apo ton nomimon hierea; ma eis kairon tinos anankes emporei na to kame to musterion touto kai kosmikon prosopon andros e gunaikos, metacheirizomenon ten prepoumenen hulen, neron aploun kai phusikon, epipheron kai ta rhethenta logia; eis to onoma tou Patros, kai tou Huiou, kai tou hagiou Pneumatos; kamontas kai ten triten katadusin. Kai to toiouton baptisma tosen dunamin echei, hopou estontas kai na me didetai deuteron, einai anamphibolos sphragis tes soterias tes aioniou. Kai poios na einai ho karpos kai to kerdos tou musteriou toutou, eukola kath' henas to gnorizei. Diati proton to musterion touto sikonei hola ta amartemata; eis men ta brephe to propatorikon, eis de tous justam ingressus est ætatem, ut ille ipse, suo ore, repudium diabolo renunciet, respondendo ad interrogationes sacerdotis, satanamque et omnia opera illius consputando. Dein ut symbolum fidei aperte profiteatur, sin infans est, ut ipsius nomine idem symbolum sponsor edat et Christo sacramentum dicat. Porro illud etiam in baptismate curandum est, ut aqua pura, nullaque re alia permixta, neque artificialis, nec alius liquor ullus adhibeatur. Tum legitimum baptisma a nemine alio administrari oportet, quam ordinario verbi ministro. Veruntamen urgente aliqua necessitate etiam alius quisque homo, sive mas sive femina hoc peragere sacramentum potest, sumta in manus debita materie, aqua simplici atque naturali, verbisque solemnibus: In nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti, ad trinam immersionem rite adjectis. Ea vero baptismatis hujus, etsi non amplius iterandi, vis et efficacitas est, ut indubium æternæ salutis signaculum ac pignus sit. Qui fructus vero quodve emolumentum hujus mysterii sit, id per se facile quisque videt. Primum enim peccata omnia abolet, in infantibus originale, in adultis tum illud tum voluntarium. Deinde hominem plane renovat, in eumque

megalous kai to propatorikon kai to proairetikon. Deuteron ho anthropos anakainizetai kai apokathistatai eis ten dikaiosin ekeinen, hopou eichen, hotan eton athoos kai anamartetos; kathos martura (a. Kor. s'. ia) ho Apostolos, legon; alla apelousasthe, alla hegiasthete, all' edikaiothete en to onomati tou Kuriou Iesou, kai en to Pneumati tou Theou hemon. Epeita hoi baptisthentes ginountai mele tou somatos tou Christou, kai ton Kurion hemon enduometha; diati (Gal. g'. kz'.) legei ho Apostolos; hosoi eis Christon ebaptisthete, Christon enedusasthe. justitiæ sanctitatisque restituit locum, quo innocens adhuc intactusque peccato olim steterat, quemadmodum testatur Apostolus (1 Cor. vi. 2): 'Sed abluti estis, sed sanctificati, sed justificati in nomine Domini Iesu et in Spiritu Dei nostri.' Super hæc membra corporis Christi baptizati evadimus, Dominumque nostrum induimus, teste Apostolo (Gal. iii. 27): 'Quotquot in Christum baptizati estis, Christum induistis.' Erotesis rd'. Quæstio CIV.

Poion einai to deuteron musterion eis ten ekklesian tou Christou?

Quodnam secundum in Ecclesia Christi Mysterium est?

Ap. To deuteron musterion einai to muron tou chrismatos; to hopoion erchisen apo ton kairon ekeinon, hopou to Pneuma to hagion ekatabeken (Prax. b'.) eis tous Apostolous, sphragizontas tous me ten theian tou charin, dia na keruttousi statheros kai adialeiptos ten pistin tou Christou. Kai ten boetheian touten chreiazontai kai hoi baptizomenoi; kai kathos palai to Pneuma to hagion ekatabeken eis tous Apostolous en eidei puros kai echusen eis autous ta charismata tou; tetoias loges kai tora, hotan ho hiereus chriei ton baptizomenon me to hagion muron, chunountai apano eis auton ta

Resp. Secundum Mysterium unguentum chrismatis (sive confirmationis) est. Quod ab eo tempore initium habuit (Act. ii), quo super Apostolos coelo devectus con sedit Spiritus Sanctus, eosque divina gratia sua obsignavit, quo constanter et sine intermissione fidem Christi prædicarent. Eodem numine auxilioque iis omnino opus est, qui Christianismo initiantur. Rursus, uti tunc temporis visibili ignis specie delapsus Spiritus Sanctus charismata sua Apostolis impertivit: pariter et hodie, quando sacerdos oleo sacro recens baptizatum

charismata tou hagiou Pneumatos. To hopoion einai delon apo ta logia, hopou chreostei ho hiereus na lege, hotan energe to toiouto musterion; sphragis doreas Pneumatos hagiou, amen. Hos an na elege, me ten chrisin toutou tou hagiou murou sphragizesai kai bebaionesai eis ta charismata tou hagiou Pneumatos, hopou perneis eis bebaiosin tes Christianikes sou pisteos; kai touto sumphona me ta logia tou Apostolou (b'. Kor. a. ka.) legontos; ho de bebaion hemas sun humin eis Christon kai chrisas hemas, Theos; ho kai sphragisamenos hemas Theos, kai dous ton arrhabona tou Pneumatos en tais kardiais hemon. He chrisis haute tou murou, e mallon eipein, he energeia toute tes chriseos, egineto eis ton kairon ton Apostolon dia tes epitheseos ton cheiron. diati (Prax. e. iz'.) legei he Graphe; Tote epetithoun tas cheiras ep' autous, kai elambanon Pneuma hagion. Hustera egineto me ten chrisin tou murou, kathos martura ho hieros Dionusios ho Areopagites, ho mathetes tou makariou Paulou. inungit, desuper idem Spiritus Sancti donis perfunditur. Quod manifeste arguunt verba sacerdoti mysterium hoc peragenti de more pronuncianda: Signaculum muneris Spiritus Sancti, Amen. Quasi si dicat: Inunctione sacri hujus unguenti obsignaris confirmarisque in Spiritus Sancti donis, quæ in confirmationem Christianæ fidei tuæ accipis. Quod cum verbis Apostoli congruit (2 Cor. i. 21): 'Qui confirmat nos vobiscum in Christo, et qui unxit nos Deus, qui etiam obsignavit nos, indiditque arrhabonem Spiritus in cordibus nostris.' Hæc vero unguenti inunctio aut potius hæc unctionis hujus efficientia ævo Apostolorum per impositionem manuum fiebat, dicente ita Scriptura (Act. viii. 17): 'Tunc imponebant illis manus, et accipiebant Spiritum Sanctum.' Postmodum inunctione unguenti fieri coepit, teste S. Dionysio Areopagita, B. Pauli discipulo (Eccles. Hierarch. cap. ii. et iv.). Erotesis re. Quæstio CV.

Posa pragmata zetountai eis touto to musterion?

Quot ad hoc Mysterium necessariæ res sunt?

Ap. Proton zeteitai na ginetai apo ton anotato episkopon to muron touto. Deuteron, na eche ten prepoumenen tou hulen, egoun to

Resp. Primum necesse est, ut ab summi loci ordinisque Episcopo hoc consecretur unguentum. Secundo, ut aptam congruentemque

elaion, to balsamon kai ta loipa murismata. Triton zeteitai, hoti pareuthus meta to baptisma na chrie ho hiereus ton baptizomenon eis ta diorismena mele, epilegon ta logia ekeina; sphragis doreas Pneumatos hagiou, amen. Apo to musterion touto genountai hoi karpoi toutoi. Proton, diati kathos me to baptisma anagennometha; tetoias loges, me to hagion muron genometha metochoi tou hagiou Pneumatos, bebaiothentes eis ten pistin tou Kuriou, kai auxanomen eis ten theian charin kata ton Apostolon (Tit. g'. e.) ton legonta, hoti esosen hemas kata ton autou eleon dia loutrou palingenesias kai anakainoseos Pneumatos hagiou, hou execheen eph' hemas plousios dia Iesou Christou tou soteros hemon. Deuteron, diati me ten dunamin tou hagiou Pneumatos houtos eimesthen bebaioi kai stereoi, hopou den emporei na blapse katholou ho noetos echthros ten psuchen mas. Touto to musterion den didotai deuteron para eis ekeinous, hopou thelousin epistrepsein apo ten arnesin tou onomatos tou Christou. sibi materiam habeat; nimirum oleum, balsamum, unguenta cetera. Tertio, ut e vestigio post baptismum, certis definitisque membris, baptizatum sacerdos inungat, cum hac formula: Signaculum muneris Spiritus Sancti, Amen. Ex hoc Mysterio hi proveniunt fructus. Primum, velut per Baptisma renascimur: ita per sacrum hocce unguentum Spiritus Sancti participes efficimur, confirmamur in fide Domini atque in gratia divina sensim adolescimus, docente Apostolo (Tit. iii. 5): 'Salvavit nos secundum misericordiam suam, per lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus Sancti, quem copiose super nos effudit per Iesum Christum Salvatorem nostrum.' Secundo, quod adjutorio Spiritus Sancti ita confirmamur et corroboramur, ut nihil penitus animæ nostræ spiritualis hostis noster nocere valeat. Denique neque hoc unquam repetitur Mysterium nisi in illis, qui ab nominis Christi ejuratione (ad professionem ejusdem) postliminio redeunt. Erotesis rs'. Quæstio CVI.

Poion einai to triton musterion?

Quodnam tertium est Mysterium?

Ap. He hagia eucharistia, egoun to soma kai haima tou Kuriou hemon Iesou Christou, hupokato eis ten theorian tou artou kai tou oinou, eis to

Resp. Sancta Eucharistia, sive corpus et sanguis Domini nostri Iesu Christi, sub visibili specie panis et vini, in quo vere et proprie,

hopoion einai alethos kai kurios paron, egoun kata to pragma, ho Iesous Christos. Touto to musterion huperechei hola ta alla, kai mallon ton allon ophelei eis ten soterian ten ediken mas. Epeide eis to musterion touto pasa charis kai chrestotes tou Kuriou Iesou phaineronetai eis tous pistous kai paristanetai, kathos thelei gene gnorimon katotero. hoc est, secundum rem ipsam præsto adest Iesu Christus. Hoc Mysterium inter reliqua onmia unum præcipue eminet, atque plus ceteris ad salutem cosequendam nobis confert. Namque in eo gratiæ benignitatisque Domini Iesu opes universæ fidelibus monstrantur exhibenturque, ut postea patebit. Erotesis rz'. Quæstio CVII.

Ti prepei na phulattetai eis to musterion touto?

Quid in hoc Mysterio observandum?

Ap. Proton touto to musterion oudenas allos emporei na to kame, eis hopoian chreian kai an tuche, para na einai hiereus nomimos. Deuteron prepei, na prometheue, na einai thusiasterion ekei, hopou mellei na hierourgese, e antimision, choris tou hopoiou kath' oudena tropon emporei na prosphere ten anaimakton thusian. Triton prepei, na proseche, na einai he prepoumene hule, egoun artos sitinos enzemos, hoson dunaton katharos, kai oinos amiktos apo katha loges allo hugron, kai eilikrines eis heauton. Kai eis ten proskomiden encheitai kai hudor pros plerosin tes Graphes (Ioan. ith'. ld'.) tes legouses, hoti heis ton stratioton lonche ten pleuran autou enuxe, kai euthus exelthen haima kai hudor. Tetarton prepei, na eche ho hiereus toiauten gnomen eis ton kairon, hopou hagiazei ta dora, pos aute

Resp. Primum, quod hoc Mysterium nemo homo, nisi legitime creatus sacerdos, quantacunque urgente necessitate, administrare possit. Secundo providendum sacerdoti, ut, quo loco sacrificium facturus est, altare aut tapes saltem mensalis consecratus ad manum sit, absque quo nullo modo integrum est, incruentum offere sacrificium. Tertio curabit, ut in promtu sit materia debita, sive panis ex frugibus confectus, fermentatus et quantum potest purus; et vinum haud alio humore confusum in seque purum et sincerum. Affunditur in actu ipso et aqua (calida) implendæ Scripturæ, quæ dicit (Io. xix. 34): 'quod quum unus quispiam militum hasta latus Christi hausisset: sanguis continuo et aqua profluxerit.' Quarto eo temporis

he ousia tou artou kai he ousia tou oinou metaballetai eis ten ousian tou alethinou somatos kai haimatos tou Christou dia tes energeias tou hagiou Pneumatos, hou ten epiklesin kamei ten horan ekeinen, dianateleos to musterion touto, epeuchomenos kai legon; Katapempson to Pneuma sou to hagion eph' hemas kai epi ta prokeimena dora tauta; kai poieson ton men arton touton timion soma tou Christou sou, to de en to poterio touto timion haima tou Christou sou, metabalon to Pneumati sou to hagio. Meta gar ta rhemata tauta he metousiosis pareuthus ginetai, kai allesei ho artos eis to alethinon soma tou Christou, kai ho oinos eis to alethinon haima. Apomenontai monon ta eide hopou phainountai, kai touto kata ten theian oikonomian. Proton men, dia na men blepomen soma Christou, ma na to pisteuomen pos einai, dia ta logia hopou eipen; touto esti to soma mou, kai touto esti to haima mou; pisteuontes mallon eis ta logia kai dunamin ekeinou, para eis tais edikais mas aistheseis. To hopoion proxenei makamismon tes pisteos; makarioi gar (Ioan. k'. kth'.) hoi me idontes kai pisteusantes. Deuteron, diati he phusis he anthropine apotrepetai ten omen sarkophagian, kai epeide emelle na perne ten henosin tou Christou me ten metalepsin tes sarkos kai haimatos tou, dia na men ten apotrepetai articulo, quo sacra munera consecrat sacerdos, ita omnino secum statuere debet, quod substantia ipsa panis et vini in substantiam veri corporis et sanguinis Christi opera Spiritus Sancti immutetur, cujus numen illo interim spatio implorat his nimirum verbis, ut rite hoc ipse perficiat rnysterium, exoptans: Demitte o Deus de coelo Spiritum tuum Sanctum, super nos, et super proposita hæcce dona, et panem hunc effice pretiosum corpus Christi tui; idque, quod in calice hoc inest, effice pretiosum sanguinem Christi tui, transformans ea per Spiritum tuum Sanctum. Quippe pronunciatis hisce verbis, confestim Transsubstantiatio peragitur, mutaturque panis in verum corpus Christi, vinum in verum ejusdem sanguinem; manentibus tantummodo per divinam dispositionem speciebus, quæ visu percipiuntur. Primum ut ne ipsummet corpus Christi oculis nostris cernamus, sed fide potius credamus, id ipsum esse, propter Christi ipsius verba: Hoc est corpus meum; hoc est sanguis meus; plus videlicet fidei habentes verbis et potentiæ illius quam nostris ipsorum sensibus. Quæ res beatitudinis fidei nos compotes facit (Io. xx. 29): 'Nam beati illi, qui credunt, etsi non viderunt.' Secundo, quoniam ab esu crudæ carnis

bdeluttomenos ho anthropos; okonomesen he pronoia tou Theou, kai didos ten sarka ten idian kai to haima tou eis brosin kai posin tois pistois, hupokato eis to enduma tou artou kai tiu oinou. Peri toutou ho Gregorios Nusses kai ho hieros Damaskenos eis platos dialegontai. He de koinonia tou musteriou toutou prepei na ginetai kai kata ta duo eide tou artou kai tou oinou, toson apo tous pneumatikous, hoson kai apo tous kosmikous; epeide ho Christos, den ekbazontas kan hena, houto prosetaxe (Ioan. s'. ng'.) legon; amen amen lego humin, ean me phagete ten sarka tou huiou tou anthropou kai piete autou to haima, ouk echete zoen aionion en heautois. Ho trogon mou ten sarka kai pinon mou to haima, en emoi menei, khago en auto. Diati kai hoi hagioi Apostoloi kata ton tropon, hopou to eparalabasin apo ton Christon, houto kai to eparadidasin eis koinonian kosmikon te kai hieromenon, kai eis ta duo eide; kathos (a. Kor. ia. kb'.) graphei pros Korinthious ho Paulos ho Apostolos legon; ego gar parelabon apo tou Kuriou, ho kai paredoka humin, hoti ho Kurios Iesous Christos en te nukti he paredidoto elaben arton, kai eucharistesas eklase kai eipe; labete, phagete, touto mou esti to soma to huper humon klomenon; touto poieite eis ten emen anamnesin. Hosautos kai to poterion humana abhorret natura, et tamen in hoc mysterio per participationem carnis et sanguinis Christi arctissimam cum illo conjunctionem homo Christianus initurus erat. Ut ne igitur participationem istam idem abominaretur et respueret: familiari rem ratione divina temperavit providentia, propriamque carnem et sanguinem suum fidelibus in cibum potumque sub panis et vini involucris tradidit. Qua de re fusius uberiusque disserunt Gregorius Nyssenus et S. Damascenus. Ceterum communio mysterii hujus secundum utramque speciem, panis videlicet et vini, tam ab ecclesiasticis quam secularibus hominibus omnino fieri debet. Ita enim Christus sine ulla cujusquam exclusione præcepit (Io. vi. 53): 'Amen, amen, dico vobis, nisi manducaveritis carnem filii hominis et biberitis sanguinem illius, non habebitis vitam æternam in vobis. Qui carnem meam edit et sanguinem meum bibit, is in me manet et ego in illo.' Quare ad eundem etiam modum prout a Christo acceperant, ita aliis hoc mysterium sancti Apostoli peragendum tradiderunt; æquali nimirum tum secularium tum religiosorum usu, et utraque specie. Quemadmodum Corinthiis scribit Paulus Apostolus (1 Cor. xi. 22): 'Namque ego a Domino accepi, quod et tradidi