The Orthodox Confession of the Eastern Church. A.D. 1643 (part 2 of 5)

ta zoa, dia na tous dose onoma. Kai ta onomase kath' hena ap' auta. To hopoion egennato apo to na gnorize ten phusin tous, ochi apo allen mathesin, monon apo to na meleta kai na logiaze peri Theou, kai tas ekeinou christotetas. Peri de tes theleseos, haute pantote hupetasseto eis ton logon; kala kai pantote na eton eleuthera, kai eton exousia eis ton anthropon na amarte, e na men hamarte. Kathos legetai eis ten Graphen (Seir. ie. ia.); me eipes, hoti dia Kurion apesten. Ha gar emisesen, ou poieseis. Me eipes, hoti autos me eplanesen. Ou gar chreian echei andros hamartolou. Pan bdelugma emisesen ho Kurios, kai ouk estin agapeton tois phoboumenois auton. Autos ex arches epoiesen anthropon, kai apheken auton en cheiri diabouliou autou. Ean theles, suntereseis entolas kai pistin, poiesai eudokias. Paretheke soi pur kai hudor, hou ean theles ekteneis ten cheira sou. Enanti anthropon he zoe kai ho thanatos; kai ho ean eudokese, dothesetai auto. Kai met' oliga (sich. k'.); ouk eneteilato oudeni asebein, kai ouk edoken anesin oudeni hamartanein. Eis toiauten loipon tes athootetos kai anamartesias katastasin eton ho anthropos homoios tois angelois. Ma hos an esphale me ten parabasin, pareuthus eis ton idion topon tou paradeisou, animantes omnes conveniebant, ut iis sua nomina daret, quæ ille etiam singulatim suis appellabat nominibus. Inde id autem fiebat, quod animantis cujusque naturam ac indolem perspectam haberet, non parta aliunde instructus scientia, sed ex eo, quod de Deo illiusque beneficiis secum meditaretur commentareturque. Iam quod ad voluntatem attinet; illa rationi perpetuo obtemperabat, quanquam et tum suam semper libertatem retineret, et situm plane in hominis esset potestate, sive peccaret sive non peccaret, sicut in scriptura dicitur (Sirach. xv. 11): 'Ne dixeris: propter Dominum defeci; non enim facere debes, quæ illi odiosa sunt. Ne dixeris: ipse me in errorem impulit.' Nihil enim illi homine peccatore opus est. Odit Dominus omnem abominationem, eademque illum timentibus haudquaquam accepta est. Ipse ab initio hominem fecit, eumque in manu consilii sui dimisit. Si voles, mandata et fidem servabis; faciendo, quæ illi grata, sunt. Ignem et aquam proposuit tibi; utrum voles, ad id extendes manum tuam. Vita et mors coram hominibus est; dabiturque illi, utrum ipsi placuerit. Et mox (v. 20): 'Nulli impie agere præcepit; nulli peccandi licentiam tribuit.'

pernontas ten katastasin tes hamartias, egineke thnetos. Houto gar he hagia Graphe paradidosi (Rhom. s'. kg'.), legousa; ta opsonia tes hamartias thanatos. Kai tote pareuthus echase ten teleioteta tou logou kai tes gnoseos; kai he thelesis ekline perissoteron eis to kakon para eis to kalon. Kai houtos he katastasis tes athootetos kai akakias, estontas kai na dokimase to kakon, allaxen eis katastasin hamartias, kai ho teleios anthropos toson etapeinotheken, hoste na lege me ton Dabid (Psal. kb'. s'.); ego de eimi skolex, kai ouk anthropos. Hujusmodi igitur innocentiæ ac impeccabilitatis in statu simillimus Angelis homo erat. Simulac vero per transgressionem præcepti peccavisset, continuo eodem Paradisi loco, suscepto peccati statu, mortalis evasit, tradente ita Scriptura (Rom. vi. 23): 'Stipendium peccati mors est.' Mox amissa rationis et intelligentiæ perfectione, etiam voluntas in malum, quam in bonum, pronior facta est. Atque hoc pacto integritatis innocentiæque status, homine malum jam experto, in statum peccati transiit, illeque antea perfectus homo eo humilitatis redactus est, ut jam merito cum Davide dicat (Psa. xxii. 6): 'Ego vermis sum, non homo.' Erotesis kd'. Quæstio XXIV.

Einai tacha holoi hoi anthropoi hupokeimenoi eis ten auten hamartian?

Numquid vero eidem omnes homines peccato sunt obnoxii?

Ap. Kathos holoi hoi anthropoi esan eis ten katastasin tes athootetos eis ton Adam, tetoias loges kai aph' hou esphalen, holoi esphalan eis auton, kai emeinan eis ten katastasin tes hamartias. Dia touto hochi monon eis ten hamartian hupokeintai, ma kai eis ten timorian dia ten hamartian. He hopoia timoria gnorizetai me touten ten apophasin tou Theou (Gen. b'. iz'.); hed' an hemera phagete ap' autou, thanato apothaneisthe. To auto kai ho Apostolos (Rhom. e. ib'.) anaphernontas

Resp. Quemadmodum homines omnes durante innocentiæ statu in Adamo fuerunt; eodem modo, ex quo lapsus ille fuit, in ipso omnes collapsi, simul in statu peccati permanserunt. Quamobrem non solum peccato, sed ejus caussa, poena item tenentur. Quæ poena hoc Dei edicto promulgatur (Gen. ii. 17): 'Quacunque die de arbore ista comederitis, morte moriemini.' Refert id ipsum et Apostolus (Rom. v. 12): 'Ut per unum hominem

legei; hosper di henos anthropou he hamartia eis ton kosmon eiselthe, kai dia tes hamartias ho thanatos, kai houtos eis pantas anthropous ho thanatos dielthen, eph' o pantes hemarton. Dia ten hopoian aphormen akomi eis ten koilian tes metros mas sullambanometha me ten hamartian touten kai gennometha, kathos legei ho hieros Psaltes (Psal. na. z'.); idou gar en anomiais sunelephthen, kai en hamartiais ekissese me he meter mou. Kai kaleitai to hamartema touto propatorikon, proton men diati protetera ap' auto ho anthropos den ethele molunthe apo kan hena allo hamartema. Kala kai ho diabolos na eton diephtharmenos me ten hamartian tou, apo tou hopoiou ten parakinesin kai eis ton anthropon eblastese to legomenon touto propatorikon hamartema, eis to hopoion kai ho Adam, hopou to ekamen, einai hupokeimenos, kai hemeis, hopou katabainomen ap' auton. Deuteron, diati ho anthropos den sullambanetai para en hamartia. peccatum in mundum introiit, et per peccatum mors; quæ hoc pacto in mortales omnes pervasit, quod in illo omnes peccaverunt.' Quapropter etiam in utero materno mox cum hoc peccato concipimur nascimurque, teste sacro Psalte (li. 7): 'Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mea me mater concepit.' Quod peccatum Avitum (sive Originale), appellatur; primum ideo, quod ante illud nullo dum alio peccato infectus homo fuit. Tametsi jam tum per lapsum suum corruptus esset Diabolus; quo etiam instigante, pullulare in homine hoc ipsum avitum peccatum coepit cui et Adamus, auctor ejusdem effectorque, obnoxius erat, et nos omnes, qui ab illo genus ducimus. Deinde, quod nemo mortalium, nisi cum hac naturæ contagione, concipitur. Erotesis ke. Quæstio XXV.

Epeide ho Theos egnorize ton Adam, pos emelle na sphale, diati ton eplase?

Quando autem lapsurum Adamum norat Deus, quid ita, quæso, illum condidit?

Ap. Ochi monon dia ten hamartian tou Adam, alla kai dia ten kakian tou Heosphorou, kai prin ton kamei, exeure kalotata; kai dia katha mikron logismon, kai dia katha kamoma,

Resp. Non modo lapsum Adami, verum et malitiam Luciferi, priusquam utrumque conderet, planissime scivit Deus. Immo et minutissimas quasque cogitationes, actionesque

ti emelle na logiase, kai na kame. Me holon touto den ethelesen hoti to anthropinon hamartema e tou diabolou he poneria na nikese ten theian tou agathoteta (Dam. Bib. b. keph. kz). Dia phanerosin loipon megaleteren tes agathotetos tou eplase ton angelon ekeinon kalon, kai autos me ten idian tou thelesin kai proairesin egineke kakos; homoios kai ton anthropon, hopou esphale me ten parakinesin ekeinou. Me holon touto eis ton anthropon ho Theos okonomesen, hoste me ten hamartian ekeinou perissoteron na lampse he tou Theou agathotes; epeide eiche na pempse ton monogene tou Huion eis ten koilada tauten tes ges, na pare sarka apo ten katharotaten Parthenon me ten sunergian tou hagiou Pneumatos, dia na exagorase ton anthropon, kai na ton anabase eis ten basileian tou me megaleteren doxan para hopou eton eis ton paradeison, dia aischunen tou diabolou. Kai dia touto he hamartia ekeine den empodise ton Theon na men plase ton anthropon. singulas, quas cogitaturus acturusque aliquando esset. Neque tamen aut peccato hominis, aut improbitate Diaboli, divinam bonitatem suam vinci superarique passus est (Damasc. ii. cap. 27. Adde Dialog. kata Manichaion. p. 542, 556). Itaque ut tanto illustrior illa testatiorque fieret; illum quidem Angelum bonum creabat, qui sua postmodum voluntate ac arbitrio, impius sceleratusque evasit, consimiliter et hominem, Dæmonis instinctu deinde lapsum. Verum enim vero cum homine illum in modum egit Deus, ut per lapsum illius majorem in modum sua effulgeret bonitas; quippe unigenam filium suum in terrestrem hanc vallem demittere poterat, qui carne de Virgine castissima opera Spiritus Sancti adsumta, hominem redimeret; majoreque gloria, quam olim in Paradiso habuerat, exornatum, cum infamia ac dedecore Diaboli, in coeleste regnum suum subveheret. Ideoque nec illud hominis peccatum, ab ipsius creatione Deum deducere atque revocare potuit. Erotesis ks'. Quæstio XXVI.

An ho Theos egnorize ta panta prin ta ktise, tacha kai hola ta eproorisen homoios kala kai kaka, na me ginountai alloios, para kathos ginountai?

Si norat igitur omnia Deus antequam conderet, an bona ac mala omnia item prædestinavit, ne aliter fiant, quam fiunt.

Ap. Ho Theos prin tes ktiseos

Resp. Res quidem universas ante

tou kosmou hola ta pragmata ta eprognorize, ma mona ta agatha eproorisen (hos legei ho hieros Damaskenos Bib. b. keph. l.); diati to na proorize ta kaka, einai enantion eis ten theian agathoteta. Kakon de nomize monon ten hamartian; epeide oudena kurios kakon heurisketai eis ton kosmon, monon he hamartia, he hopoia einai he parabasis tou theiou nomou kai tes theias theleseos (Dam. eis to peri duo theleseon tou Christou.). Ta de epiloipa, hopou ho Theos mas timora dia tas hamartias mas, hoion thanatika, polemoi, astheneiai kai ta homoia, legontai kaka hos pros hemas (Basil. homil. th. hoti ouk aitios ton kakon ho Theos.), diati mas pherousin odunas kai lupas, hopou apotrepometha. Ma eis ton Theon den einai kaka; diati echousi dunamin agathou; epeide, timorontas hemas met' auta, mas parakina eis to agathon. Kai hotan legei he Graphe (Amos g. s.); ei esti kakia en polei, hen Kurios ouk epoiesen? onomazei ten dikaian paideusin tou Theou kakian. Akomi ekeina monon ho Theos proorizei kata ten sophian kai dikaiosunen tou, hopou den stekountai eis ten exousian ten ediken mas na genousi. Ma ekeina ta agatha, hopou stekountai eis ten exousian mas na genousi, ta prognorizei, suntrechon kai autos kata ten eudokian tou me ten thelesin mas; to hopoion den anelei ten phusin tou autexousiou. creationem præscivit Deus, sed bonas duntaxat prædestinavit (uti loquitur S. Damascenus, lib. II. cap. 30): nam illud divinæ bonitati repugnat, ut malas præfiniat. Malum autem non aliud existimandum est, quam peccatum. Nam præter peccatum, quæ divinæ legis voluntatisque transgressio est, si proprie loquimur, nihil in orbe mali reperitur (Idem in: de duabus Christi voluntatibus). At cetera, quibus ob noxias nostras Deus in nos animadvertit, ut pestilentia, bella, morbi, aliaque ejusmodi; respectu nostri mala dicuntur (Basil. Homil. IX. Deum non esse malorum caussam), quoniam ærumnas nobis atque dolores afferunt, quos fugimus ac aversamur. Ceterum Deo nequaquam mala sunt; siquidem vim quandam boni habent. Iis enim nos castigans ad bonum excitat. Ideoque quum dicit Scriptura (Amos iii. 6): 'Numquid ullum in civitate malum est, Dominus non fecit? tum justam Dei castigationem malum vocat.' Porro illa duntaxat prædeterminat Deus, secundum sapientiam justitiamque suam, quæ utrum fiant, nec ne, id in nostra potestate situm non est. Verum bona illa, quæ ut fiant, in nostra manu est, præcognoscit; ita vero, ut simul et ipse, ex propensa voluntate sua, cum nostra voluntate concurrat. Quod naturæ liberi Arbitrii nihil quidquam officit.

Erotesis kz'. Quæstio XXVII.

Ti einai to autoxousion?

Quid est Arbitrium liberum?

Ap. To autexousion tou anthropou einai mia thelesis eleuthera kai apolelumene. Kai gennatai apo ton logariasmon, eitoun to logikon, eis to na energa to agathon, e to kakon; epeide ta logika ktismata prepei na echousi phusin exousiastiken, kai na ten metacheirizountai eleutheros, hodegountos tou logou. Kai houtos ho logos, hotan ho anthropos eton eis ten katastasin tes athootetos, egoun prin hamarte, eton adiaphthoros eis ten teleioteta tou, kai dia ten hamartian ephthare. Ma he thelesis, kala kai na emeinen ablabes, eis to na epithuma to kalon e to kakon; eginen m' holon touto eis kapoious pleon epirrhepes kai klinei pros to kakon, kai eis allous pros to kalon. Dia to ho hopoion megas Basileios (Eis ton Es. id'.) legei houtos; "apo ten idian tou thelesin kai proairesin ho katheis emporei na einai e sperma hagion, e to enantion. Akouson tou Paulou legontos (a. Kor. d'. ie'.); en Christo Iesou dia tou euangeliou ego humas egennesa; kai ekeina ta logia, hopon (Ioan. a. ib'.) legei; hosoi de elabon auton, edoken autois exousian, tekna Theou genesthai." Deichnei ho hagios toutos didaskalos, pos, kala kai he anthropine thelesis eblabe me to propatorikon hamartema,

Resp. Liberum hominis Arbitrium est libera et absoluta illius voluntas, orta a ratione sive rationali anima ad bonum, aut malum efficiendum. Quibus enim in rebus mens ratioque inest, eas naturam cum potestate sui arbitrii conjunctam habere, eamque duce ratione libere exercere oportet. Hæc autem ratio quamdiu in statu innocentiæ homo stetit, hoc est, antequam peccaret, incorrupta et perfecta erat; per lapsum corrupta fuit. At voluntas, etiamsi quod ad appetitum boni, aut mali, illæsa maneret; nihilominus in nonnullis haud paullo propensior atque ad malum inclinatior evasit: in aliis rursus ad bonum. De quo ita loquitur magnus Basilius (in Iesai. xiv.): 'Per voluntatem quisque suam arbitriumque, aut semen sanctum, aut contrarium esse potest.' Audi sodes Paulum dicentem (1 Cor. iv. 15): 'Ego vos in Christo Iesu per Evangelium genui.' Audi et hæc Scripturæ verba (Ioh. i. 12): 'Quotquot illum receperunt, iis potestatem dedit, ut filii Dei fierent.' Quo sane sanctus doctor declarat, quamvis et ipsa hominis voluntas peccato originis misere labefactata fuerit; nihilominus

m' holon touto kai tora kata ton paronta kairon eis ten proairesin tou kath' henos steketai to na einai kalos kai teknon Theou, e kakos kai huios diabolou; holon touto einai eis to cheri kai exousian tou anthropou. Kai eis men to kalon he theia charis sumboetha; alla kai apo to pakon he idia gurizei ton anthropon, choris na anankase to autexousion tou anthropou. etiam præsenti hoc tempore in cujusque arbitrio positum esse, ut bonus Deique filius sit, aut e contrario improbus filiusque Diaboli. Hoc omne, inquam, in manu atque potestate hominis situm est, ita tamen, ut in bonum divina gratia homini adjutrix sit, eumque item a malo retrahat; at non ut arbitrium hominis suis ingratiis compellat. Erotesis ke. Quæstio XXVIII.

Epeide kai hoi anthropoi genountai eis ten katastasin tes hamartias, tacha monon to soma einai apo sperma tou Adam, e mazi kai he psuche?

Siquidem vero in statu peccati nascuntur homines, an igitur corpus solum de semine Adami est an vero etiam anima?

Ap. To soma to anthropinon apo to sperma tou Adam katabainei; ma he psuche ginetai apo ton Theon, kathos legei he Graphe (Zach. ib'. a.); ho Kurios ekteinon ouranon, kai themelion gen, kai plasson pneuma anthropou en auto. Kai allachou (Ekkl. ib'. z'.); kai epistrepse ho chous epi ten gen, hos en; kai to pneuma epistrepse pros ton Theon, hos edoken auto. Pros toutois an he psuche ethelen einai apo to sperma tou anthropou, mazi me to kormi ethelen sunapothneskein, kai ethele dialuthe eis choun. Tou hopoiou to enantion blepomen eis ten Graphen, ekei hopou ho Christos (Louk. kg'. mg'.), homilontas tou lestou eis ton stauron, eipen; amen lego soi, semeron met' emou ese en to paradeiso.

Resp. Corpus humanum ex semine Adami descendit, anima vero a Deo oritur, teste Scriptura (Zach. xii. 1): 'Dominus, qui expandit coelum, et fundat terram, et format Spiritum hominis in eo.' Et alibi (Eccles. xii. 7): 'Et redeat pulvis in terram, quemadmodum fuerat, et Spiritus ad Deum revertatur, qui dedit illum.' Super hæc si semine humano procrearetur anima, haud dubie item cum corpore commoreretur solvereturque in pulverem. Atqui contrarium in sacris literis, quo loco cum latrone in cruce colloquitur Christus, adstrui videmus (Luc. xxiii. 43): 'Amen dico tibi, hodie mecum eris in Paradiso.' Quippe corpus latronis in cruce remanebat,

Diati to kormin tou emeinen eis ton stauron, he de psuche tou hos pneuma athanaton epege mati me ton Christon eis ton paradeison. Ma an ethelen einai apo to sperma tou anthropou, mazi me to kormi ethelen apothane eis ton stauron. Epeita de pos ethelasin emporesei na aletheusousi ta logia tou Kuriou hemon, hopou eipen; ouk anegnote to rhethen humin hupo tou Theou (Matth. kb'. la'.) legontos; ego eimi ho Theos Abraam, kai ho Theos Isaak, kai ho Theos Iakob; ouk estin ho Theos Theos nekron alla zonton. To hopoion prepei na groikatai ochi dia to soma, alla dia ten psuchen; diati ta somata ton nekron eis choun aneluthesan; ma aletheuei ho logos dia ten psuchen, he hopoia, estontas kai na einai zosa eis katha kairon, steketai emprosthen eis ton Theon. Ma an ethelen einai kai aute apo to idion sperma, hopou einai kai to kormi, mazi ethelasi sunapothneskein. Kai didotai apo ton Theon he psuche, aph' hou organisthe to kormi kai gene epitedeion eis ten hupodochen tes; kai hotan didotai eis auto, chunetai eis holon to kormi, hos an to pur eis to anammenon sideron. Ma me pleon exaireton logon heurisketai eis ten kephalen kai eis ten kardian. at anima, ut Spiritus immortalis, cum Christo Paradisum ingressa est. Quæ si humano satu genita fuisset, utique etiam suo cum corpore in cruce esset exstincta. Poro, quo alio pacto hisce Domini nostri verbis ratio constare possit, quum dixit (Matt. xxii. 31): 'Annon legistis, quod vobis a Deo dictum fuit: ego sum Deus Abraami, et Deus Isaaci, et Deus Iacobi; at Deus non mortuorum Deus est, verum viventium.' Quæ non de corpore verum de anima exaudienda sunt. Quippe dudum jam defunctorum patrum istorum in pulveres dissipata corpora erant; at de anima vera est oratio, quæ ut omni tempore vivit, ita semper in conspectu Dei adstat. Sin autem eodem illo seminio, unde corporis constructa erat fabrica, conflata anima fuisset; eadem haud dubie involuta ruina cum corpore suo interierat. Inseritur autem a Deo anima corpori, membris suis organisque jam performato, animæque recipiendæ accommodato inserta, continuo per totam ejusdem compagem diffunditur, more ignis, qui se in omnes ferri candentis sinus insinuat. Præcipuum tamen domicilium in capite, atque corde habet. Erotesis kth'. Quæstio XXIX.

Epeide ho Theos einai poietes panton,

Quoniam vero rerum omnium

loipon prepei kai holonon na pronoatai? creator Deus est, decetne igitur illum omnibus itidem providere?

Ap. Houtos einai he aletheia; apo mikrou heos megalou hola ta gnorizei me akribeian kai holonon pronoatai, kath' henos hosa ekame; kathos emporoumen na to gnorisomen apo ta logia tou Christou, hopou (Matth. i. kth'.) legei; ouchi duo strouthia assariou poleitai? kai hen ex auton ou peseitai epi ten gen aneu tou Patros humon. Humon de hai triches tes kephales pasai erithmemenai eisin. He pronoia toute phaneronetai kai eis ten palaian Graphen me to stoma to Dabidikon, hotan legei (Psal. rme. ie.); hoi ophthalmoi panton eis se elpizousi (Kurie) kai su didos ten trophen auton en eukairia; anoigeis su ten cheira sou, kai empiplas pan zoon eudokias.

Resp. Ita prorsus: quippe a minimis ad usque maxima accuratissime omnia cognoscit, omniumque, quæ fecit, curam separatim singulatimque habet, ut ex verbis Christi facile intelligi licet (Matt. x. 29): 'Nonne duo passerculi asse uno veneunt? et unus tamen ex iis sine patre vestro in terram non decidet. At capitis vestri pili etiam omnes numerati sunt.' Eadem hæc Providentia in Veteri Testamento ore Davidis luculenter explicatur, quum ait (Psa. cxiv. 15): 'Oculi omnium in te sperant Domine, et tu escam illoram tempore opportuno largiris. Aperis tu manum tuam, et imples omne animal beneplacito.' Erotesis l'. Quæstio XXX.

Tauto einai tacha eis ta Theia, prognosis, proorismos kai pronoia?

Idemne in divinis valent vocabula Præscientiæ, Prædestinationis atque Providentiæ?

Ap. Prognosis, proorismos kai pronoia einai diaphoretikais energeiais eis ta Theia; diati he pronoia anapheretai eis ta ktista pragmata, ma he prognosis kai ho proorismos einai eis ton Theon, prin para na genousin hola ta ktismata, kala kai me diaphoretikon tropon. He prognosis einai mia gnosis ton mellonton, choris periorismon ton eidon, egoun choris na diorize ti kai ti na gene. Ho de

Resp. Præscientia, Prædestinatio et Providentia diversas in divinis habent potestates. Nam Providentia res jam creatas respicit; at Præscientia Prædestinatioque in Deo sunt, priusquam ullæ res creatæ exsistant, quanquam modo quodam distincto. Præscientia enim nuda rerum futurarum cognitio est, sine determinata earundem specificatione, sic nimirum, ut non necessario

kata prognosin proorismos einai diorismos ton eidon; egoun diorizei kai ti mellei na gene, ma monon to kalon, kai ochi to kakon. Diati an ediorize kai to kakon, ethelen einai enantios eis ten phusiken agathoteta tou Theou. definiat, hoccine an illud plane futurum sit. Atqui Prædestinatio Præscientiæ juncta specierum ipsarum determinatio est, quid omnino fieri debeat definiens. Definit autem bonum duntaxat non malum. Nam si malum quoque definiret Prædestinatio, jam essentiali Dei bonitati contraria esset.

Dia touto eulogos emporoumen na eipoumen apo ta kath' hemas, pos eis ton Theon proton einai eis ten taxin he prognosis, deuteron ho proorismos, epeita meta ten ktisin akolouthei he pronoia ton ktismaton.

Itaque secundum nostrum concipiendi statuendique modum recte atque probabiliter etiam de Deo dici potest: ordine primam Præscientiam esse, secundam Prædestinationem, denique creatis jam rebus earum sequi Providentiam.

To hopoion ho Apostolos (Rhom. e. kth'.) phanera mas to edidaxe legontas; hoti ohus proegno, toutous kai proorisen, ohus de proorise, toutous kai ekalese; kai ohus ekalese, toutous kai edikaiosen; ohus de edikaiose, toutous kai edoxase.

Quod perspicue nos docet Apostolus (Rom. viii. 29): 'Quoniam quos præscivit, eos et prædestinavit: quos autem prædestinavit, eosdem etiam vocavit: quos autem prædestinavit, eosdem etiam vocavit, eos item justificavit: quos vero justificavit: eosdem et glorificavit.'

Kai ho toioutos logismos prepei na einai dia monon ton anthropon, diati ta alla ktismata (exo apo tous angelous, hopou einai eis bebaian kai akindunon katastasin) den perikratountai eis ton proorismon; epeide den echousin autexousion, kai dia touto den einai eis auta kan hena hamartema, kai ho, ti kamnousin, holon ekeino to kamnousin apo ten phusin. Kai dia touto mete timorountai mete doxazontai.

Sed hoc de solo homine cogitandum est. Nam reliquæ res creatas (præter Angelos, qui jam in vado salutis extra omnem aleam positi sunt), divina Prædestinatio non complectitur, quippe libertate Arbitrii destitutas, ideoque nec ullis vitiorum maculis adspersas. Quidquid enim faciunt, naturali instinctu faciunt, unde neque supplicio aliquo plectuntur, neque laudis gloriæque præmiis ornantur.

Erotesis la. Quæstio XXXI.

Apo touto to arthron tes pisteos ti allo manthanomen peri Theou kai ton ktismaton?

Numquid aliud est, quod de Deo rebusque ab eo creatis ex hoc Articulo disci possit?

Ap. Ho, ti agathon emporeis na logiases, holon touto apodos eis ton Theon, ton akros agathon, hos an eis aitian kai archen. Kai ho, ti kakon einai, touto exeure pos einai xenon kai makran ap' ekeinon, ochi kata ton topon, ma kata ten phusin; peri de ktiseos, kath' hoson ap' ekeinon eplasthe ton agathon, einai kai aute agathe; ma me touten ten diairesin hotan he logike kai autexousios ktisis apostatese apo ton Theon, einai kake; ochi diati tetoias loges eltistheke; ma dia ta paraloga tes erga. Ma he alogos ktisis, hopou den echei autexousion, einai kale me kathe tropon eis ten phusin tes.

Resp. Quidquid boni animo atque cogitatione complecti potes, id omne Deo summe bono, ut causæ ac principio, adscribe. Contra quidquid malum est, id peregrinum longeque a Deo remotum esse non tam locali quam essentiali distantia, scito. De re creata vero sic habe: Bonam esse, quatenus ab optimo illo creatore producta est; sed cum hoc discrimine, ut mala fiat intellectu et libertate arbitrii prædita res creata, quando a Deo desciscit. Non quod ejusmodi condita fuerit; sed quod per opera rationi dissentanea talis evadat. At irrationabilis, quoniam arbitrii libertate caret, modis omnibus naturæ suæ bona est. Erotesis lb'. Quæstio XXXII.

Poion einai to deuteron arthron tes pisteos?

Quinam secundus fidei Articulus est?

Ap. Kai eis hena Kurion Iesoun Christon, ton Huion tou Theou ton monogene, ton ek tou Patros gennethenta pro panton ton aionon, phos ek photos, Theon alethinon ek Theou alethinou, gennethenta, ou poiethenta, homoousion to Patri, di ohu ta panta egeneto.

Resp. Et in unum Dominium, Iesum Christum, filium Dei unigenitum, ex Patre natum ante omnia secula, lucem de luce, Deum verum de Deo vero, genitum, non factum, consubstantialem Patri, per quem omnia facta sunt.

Erotesis lg'. Quæstio XXXIII.

Ti didaskei tous orthodoxous touto to arthron tes pisteos?

Quid hic fidei Articulus fideles docet?

Ap. Duo pragmata hermeneuei; proton, pos ho Huios tou Theou ho Iesous Christos einai Theos aidios, gennemenos apo ten idian phusin tou Patros, homotimos kai homodoxos to Patri; hos autos (Ioan. iz'. e.) peri heautou eipe; kai nun doxason me su, Pater, para seauto te doxe eichon pro tou ton kosmon einai para soi. Deuteron eis to arthron touto he didaskalia haute heurisketai, egoun pos ho Iesous Christos einai poietes, ochi monon ton pragmaton, alla kai autou tou chronou kai tou aionos, eis ton hopoion ta onta egenekasi; kathos eipen ho Apostolos (Ebr. a. b'.); di hou kai tous aionas epoiese. Peri de ton onton legei ho Ioannes (keph. a. i.) ho euangelistes; ho kosmos di autou egeneto, kai ho kosmos auton ouk egno.

Resp. Duo potissimum exponit. Prius, Filium Dei, Iesum Christum, esse Deum sempiternum, de propria Patris natura natum, honore ac gloria Patri æqualem, quemadmodum de se ipse dicit (Ioh. xvii. 5): 'Glorifica nunc me apud te ipsum Pater illa gloria, quam apud te habui, priusquam mundus exsisteret.' Alterum, quod hoc Articulo docetur, hoc est: Iesum Christum esse Creatorem non modo rerum ipsarum sed et temporis et ævi, in quo res ipsæ factæ sunt, dicente Apostolo (Heb. i. 2): 'Per quem et secula fecit.' Sed de rebus (permanentibus) ita loquitur Ioannes Evangelista (i. 10): 'Mundus per ipsum factus est, sed mundus illum non cognovit.' Erotesis ld'. Quæstio XXXIV.

Ta duo logia touta hopou einai ballomena eis to arthron touto, Iesoun, Christon, ti semainousin?

Ecquid sibi volunt duo hæcce nomina, Iesus, Christus, quæ in hoc Articulo reperiuntur?

Ap. To Iesous semainei Soter, kathos ho archangelos hermeneuse, legon (Matth. a. ka.) pros ton Ioseph; texetai de Huion, kai kaleseis to onoma autou Iesoun; autos gar sosei ton laon autou apo ton hamartion

Resp. Iesus Salvatorem significat, interprete Archangelo, qui Iosepho dixit (Matt. i. 21): 'Pariet autem filium, et vocabis nomen ejus Iesum, quoniam salvum ille populum suum faciet a peccatis

auton. Kai dia touto me eulogon logariasmon to onoma touto den emporei pote na apodothe kurios eis ton kosmon touton allou tinos, para eis ton Kurion hemon kai Sotera, hopou eleutherosen holon to genos ton anthropon apo ten aionion sklabian ton daimonon. Ho de Christos semainei aleimmenos; diati eis ton palaion nomon hoi aleimmenoi onomazountai Christoi, egoun hoi hiereis, hoi basileis kai hoi prophetai; eis ta hopoia touta tria ho Christos echristhe, ochi kata tropon koinon, hos an tous allous, ma exairetos apo holous tous allous christous, hos anapherei peri autou ho Psalmodos (Psal. me. e.); egapesas dikaiosunen, kai emisesas anomian, dia touto echrise se ho Theos, ho Theos sou elaion agalliaseos para tous metochous sou. Kai toute he chrisis prepei na groikatai peri tou hagiou pneumatos, hoti echristhe me to Pneuma to hagion, kata to eiremenon dia tou prophetou Esaiou (keph. xa. a.); Pneuma Kuriou ep' eme, hou heineken echrise me, euangelisasthai ptochois apestalke me. Ta hopoia logia ho Christos ta anepherei eis ton heauton tou (Louk. d'. ka'.), legon; hoti semeron peplerotai he Graphe haute en tois osin humon. Kata treis de huperochas pai exaireta megaleia huperechei ho Christos tous metochous tou. Kai he men prote einai he hierosune kata ten taxin Melchisedek. suis.' Ideoque vere recteque alii in hoc mundo nemini tribui id nominis potest, quam Salvatori et Domino nostro, qui universum genus humanum de æterna Dæmonum servitute liberali caussa manu adseruit. Christus Unctum significat, quoniam in Antiqua lege uncti appellantur Christi, Sacerdotes scilicet, Reges et Prophetæ. In quæ tria officia inunctus Christus est: non more rituque communi, ut ceteri, sed præ unctis reliquis omnibus, prorsus singulari, ut de eo narrat Psalmorum auctor (Psa. xlv. 8): 'Amavisti justitiam, et odisti iniquitatem; propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ consortibus tuis.' Quæ unctio de Spiritu Sancto intelligenda est. Eo enim secundum hoc Prophetæ Iesaiæ dictum inunctus fuit (lxi. 1): 'Spiritus Domini super me est, ideo unxit me, misitque me ad annunciandum pauperibus Evangelium.' Quæ verba Christus ipse sibi vindicat (Luc. iv. 21): 'Hodie, inquit, impleta est hæc scriptura audientibus vobis.' Triplici vero excellentia eximiaque majestate consortibus suis singulariter antecellit Christus. Prima est Pontificatus secundum ordinem Melchizedeki, de quo ita Apostolus (Heb. v. 10): 'Appellatus a Deo Pontifex maximus secundum ordinem

Peri hes phesin houtos (Ebr. e. i.) ho Apostolos; prosagoreutheis hupo tou Theou archiereus kata ten taxin Melchisedek; ho autos allachou (Ebr. th'. id'.) kalei ton Christon hierea, dioti prosepheren heauton to Theo kai Patri, kai legei; hos dia Pneumatos aioniou heauton prosenenken amomon to Theo; kai katotero; ho Christos hapax prosenechthe eis to pollon anenenkein hamartias. He deutera exairetos megaleiotes kai huperoche einai he basileia tou; ten hopoian ephanerosen ho Archangelos Gabriel, hotan edoke ta soteriode menumata pros ten katharotaten Parthenon, legon (Louk. a. lb'.); kai dosei auto Kurios ho Theos ton thronon Dabid tou Patros autou, kai basileusei epi ton oikon Iakob eis tous aionas, kai tes basileias autou ouk estai telos. Akomi kai hoi magoi eis ton kairon tes genneseos tou phernontes ta dora edokan marturian tes basileias tou, legontes (Matth. b'. b'.); pou estin ho techtheis basileus ton Ioudaion? To auto bebaionei kai ho titlos (Ioan. ith'. th'.) tes timorias tou, eis ton kairon tou thanatou tou; Iesous ho Nazaraios, ho basileus ton Ioudaion. Kai dia ten triten tou huperochen ho Mouses (Deut. ie. ie.) epropheteusen ek Theou, eipon; propheten ek ton adelphon sou hos eme anastesei Kurios ho Theos sou. He hopoia toute Melchizedeki.' Idem alibi (Heb. ix. 14). Christum sacerdotem vocat, quod semet ipsum Deo et Patri obtulit, diceus: 'Qui per Spiritum æternum obtulit semet ipsum immaculatum Deo. Et inferius (v. 28): 'Christus semel oblatus est, ut multorum peccata tolleret.' Secunda singularis majestas et excellentia officium Regium illius est, quod indicavit Gabriel Archangelus, quum salutarem conceptionis nuncium pudicissimæ virgini attulit (Luc. i. 32): Dabit illi Dominus Deus thronum Davidis, patris sui, et regnabit super domum Iacobi in æternum, et regni illius nullus erit finis.' Huc accedit, quod et Magi mox a nativitate dona illi afferentes regii ejus imperii testificationem dederint (Matt. ii. 2): 'Ubi est, inquiunt, recens natus Rex Iudæorum?' Idem affirmat et supplicii titulus, mortis illius tempore propositus (Ioh. xix. 9): 'Iesus Nazarenus Rex Iudæorum.' De tertia ipsius præcellentia jam olim instinctus a Deo Moses vaticinatus est (Deut. xviii. 18): 'Dominus Deus tuus ex fratribus tuis Prophetam, qualis ego sum, suscitabit.' Quæ illius majestas satis perspecta atque comprobata fuit ex sanctissima illius doctrina, qua et divinitatem suam luculenter enarravit, et quæ præterea

megaleiotes tou egnoristheke me ten hagian tou didaskalian, me ten hopoian hermeneuse kai ten Theoteta tou, kai hosa alla esan arketa pros ten anthropinen soterian; kathos ho idios eipen (Ioan. iz'. ks'.); egnorisa autois to onoma sou; kai anotero (sich. e.); ta rhemata ha dedokas moidedoka autois, kai autoi elabon kai egnosan alethos, hoti para sou exelthon, kai episteusan, hoti su me apesteilas. To de prophetikon axioma (hopou eton he trite huperoche) tote ho Christos to edeiken, hotan eprolege ta mellonta, ochi dia tinos apokalupseos, ma apo ten idian tou gnosin, hos Theos alethinos kai anthropos. ad salutem humanam sufficere poterant. Sicut ipse ait (Ioh.: xvii. 26): 'Notum illis feci nomen tuum.' Et superius (v. 8): 'Verba, quæ dederas mihi, dedi illis, et ipsi receperunt et revera cognoverunt, quod a te exivi, et crediderunt, quod tu me misisti.' Ceterum Prophetico hocce munere (quæ tertia præstantia erat) egregie tum Christus functus est, quum futura prædixit, non patefactione aliqua sibi cognita, sed ex propria suaque cognitione, ut qui verus idem Deus ac homo esset. Erotesis le. Quæstio XXXV.

Dia tina aitian ho Huios tou Theou onomazetai monogenes?

Quamobrem filius Dei vocatur Unigenitus?

Ap. He agia Graphe phaneros didaskei, pos einai monogenes ho Huios tou Theou (Ioan. a. id'.) legousa; etheasametha ten doxan autou, doxan hos monogenous para Patros; kai katotero (sich. ie.); Huios, ho on ho monogenes, eis ton kolpon tou Patros. Kai legetai monogenes, diati henas monos einai ho kat' ousian Huios tou Theou hoi de loipoi, hosoi onomazountai Huioi Theou, echousin to onoma touto kata charin kai thetikos, ma ochi phusikos, hos pantes hoi pistoi kai eklektoi tou Theou. Kai he charis toute tes huiothesias dia mesou tou Christou charizetai,

Resp. Filium Dei unigenam esse, id manifesto comprobat Scriptura (Ioh. i. 14): 'Vidimus gloriam ipsius, ut gloriam unigeniti a Patre.' Et paulo post (v. 18): 'Filius unigenitus, qui est in sinu Patris.' Unigena autem ea re dicitur, quod unus duntaxat natura Dei filius est; reliqui vero, quotquot Dei filii nuncupantur, per gratiam atque adoptionem, non per naturam id nominis habent; uti fideles omnes et electi Dei. Quæ filialis adoptionis gratia per Christum conceditur, teste Scriptura

hos legei (Ioan. a. ib'.) he Graphe; hosoi elabon auton, edoken autois exousian tekna Theou genesthai. (Ioh. i. 12): 'Quotquot receperunt illum, illis potestatem fecit, ut filii Dei fierent.' Erotesis ls'. Quæstio XXXVI.

Ti semainousi ta duo tauta logia, phos ek photos?

Quid autem duo hæc verba, Lucem de luce, significant?

Ap. Pros ten toutou katalepsin prepei na exeuromen, pos to phos einai ditton, allo ktiston kai allo aktiston. Kai dia to ktiston phos he Graphe (Gen. a. g'.) legei; kai eipen ho Theos, genetheto phos, kai egeneto phos; kai eiden ho Theos to phos hoti kalon, kai diechorisen ho Theos anameson tou photos kai anameson tou skotous. Peri de aktistou photos legei ho Prophetes (Es. x'. ith,.); kai ouk esmai soi eti ho helios eis phos hemeras; oude anatole selenes photiei sou ten nukta; all' estai soi Kurios phos aionion, kai ho Theos doxa sou. Ou gar dusetai ho helios soi, kai he selene soi ouk ekleipsei; estai gar soi Kurios phos aionion. Kai touto to phos eis ton topon touton groikatai dia to aktiston, kathos einai phaneron apo ta logia tou parontos arthrou, hopou legei; Theon alethinon ek Theou alethinou, gennethenta, ou poiethenta. Alla to ktiston ek tou medame medamos ektisthe, ma to genneton phos, eitoun ho Huios, einai apo ten ousian tou Patros; dia to hopoion legei ho Apostolos (Hebr. a. g'.) houtos; hos on apaugasma tes

Resp. Ad hujus rei planiorem intellectum sciendum, geminam esse lucem; alteram creatam, alteram increatam. De creata ita loquitur Scriptura (Gen. i. 3): 'Dixit Deus: fiat lux, et facta est lux.' Et vidit Deus, lucem esse bonam, et distinxit inter lucem et tenebras. At de luce illa increata ita Propheta (Ies. lx. 19): 'Nec amplius sol tibi in lucem diurnam erit, neque exortus lunæ noctem tuam illuminabit; sed Dominus ipse erit tibi lux æterna, et Deus gloria tua. Non enim occidet sol tuus, nec deficiet luna tua: nam Dominus tibi lux æterna erit.' Atque hæc ipsa lux utpote increata hoc loco intelligitur, ut ex verbis in hoc Articulo mox sequentibus dilucide patet: Deum verum de Deo vero; genitum, non factum. Etenim lux creata, de puro puto nihilo producta fuit: at genita lux sive filius de essentia Patris emersit. Unde dicit Apostolus (Heb. i. 3): 'Qui quum sit splendor gloriæ, et expressa imago substantiæ illius, et ferat omnia verbo potentiæ

doxes, kai charakter tes hupostaseos autou, pheron te ta panta to rhemati tes dunameos autou, di eautou katharismon poiesamenos ton hamartion hemon, ekathisen en dexia tes megalosunes en hupselois. Homoios kai autos peri heautou (Ioan. e. ib'.) legei; ego eimi to phos tou kosmou, ho akolouthon emoi ou me peripatesei en te skotia, all' hexei to phos tes zoes. Legetai de phos ek photos, hoti pasan ten ousian tou Patros echei eis heauton, kathos hotan hena phos apo allo anaptetai, holen ten ekeinou phusin echei. Akomi ta logia touta, hopou heuriskountai eis to paron arthron, di hou ta panta egeneto, prepei na groikountai, pos kathos homoios einai homoousios me ton Theon kai Patera, houtos homoios einai kai poietes; kai ochi, di autou, hos dia tinos huperetou, e organou; hos phesin (Ioan. a. e.) he Graphe; en to kosmo en, kai ho kosmos di autou egeneto, tout' estin, ex autou. suæ, per semet ipsum purgatione peccatorura nostrorum facta, consedit in dextra majestatis in excelsis.' Eodem modo ipse de se ipso loquitur (Ioh. viii. 12): 'Ego lux mundi sum, qui me sequitur, in tenebris non ambulabit, sed habebit lumen vitæ.' Dicitur vero lux de luce, quod totam Patris essentiam in se ipso habet. Quemadmodum quum lux una de alia accenditur, totam illius naturam accipit. Iam verba, quæ in hoc eodem Articulo adduntur: per quem omnia facta sunt, hoc sensu sunt accipienda, quod, quemadmodum ejusdem naturæ æqualiter Deo Patri consors est, item ex æquo creator sit; non vero sic per ipsum, quasi per famulum aut instrumentum, docente Scriptura (Ioh. i. 10): 'In mundo fuit, et per ipsum mundus factus est, hoc est, ab ipso.' Erotesis lz'. Quæstio XXXVII.

Pos einai to triton arthron tes Pisteos?

Tertius fidei Articulus quomodo se habet?

Ap. Ton di hemas tous anthropous kai dia ten hemeteran soterian katelthonta ek ton ouranon, kai sarkothenta ek Pneumatos hagiou kai Marias tes Parthenou, kai enanthropesanta.

Resp. Qui propter nos homines et propter salutem nostram descendit de coelo, et incarnatus est ex Spiritu Sancto et Maria Virgine, et homo factus est.

Erotesis le. Quæstio XXXVIII.

Ti didaskei to arthron touto tes Pisteos?

Quidnam hic Articulus docet?

Ap. Tessera pragmata didaskei. Proton pos ho Huios tou Oeou dia ten soterian mas ekatebeken apo tous ouranous kata ten huposchesin tou eis ten gastera tes katharotates Parthenou Marias, kathos ho autos legei (Ioan. g'. ig'.) peri heautou; oudeis anabebeken eis ton ouranon, ei me ho ek tou ouranou katabas, ho Huios tou anthropou. Kai katebe apo ton ouranon, ochi dia na allaxe topon; diati estontas kai na einai Theos pantachou heurisketai, kai hola ta pragmata pleroi; ma diati houtos eressen eis ten megaleioteta tou, na tapeinose ton heauton tou, pernontas ten anthropoteta. Deuteron didaskei to arthron touto, pos ho Kurios hemon Iesous Christos eperen alethinen anthropoteta, kai ochi phainomenen e phantasiode. Kai tote to soma tou eplastheken eis ten koilian tes makariotates parthenou, hotan ekeine pros ton Angelon apekrithe kai (Louk. a. le.) eipen; idou he doule Kuriou, genoito moi kata to rhema sou; tote pareuthus anthropos teleios egineke me hola tou ta mere kai me psuchen logiken; esmimena me ten theoteta (Dam. g'. a.). Kai kata ten mian kai ten auten hupostasin eton Theos alethinos kai anthropos

Resp. Res quatuor. Primo, fillium Dei nostræ salutis caussa de coelo, ut olim pollicitus fuerat, in uterum purissimæ virginis Mariæ descendisse; quemadmodum de semet ipso loquitur (Ioh. iii. 13): 'Nemo adscendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, filius hominis.' De coelo autem descendit, non ut locum mutaret, quippe qui ut verus Deus ubique locorum adest, resque omnes implet, sed quoniam sic majestati illius placuit, humiliare semet ipsum, adsumta humanitate. Secundo docet hic Articulus, dominum nostrum Iesum Christum induisse veram non apparentem quampiam aut imaginariam humanitatem. Nempe illo temporis articulo in utero beatissimæ virginis corpus illius formabatur, quo ipsa Angelo respondens (Luc. i. 38): 'Ecce me, inquit, ancillam Domini, fiat mihi secundum verbum tuum.' Tum illico perfectus homo membris omnibus animaque rationali, junctim cum divinitate, exstitit (Damascen. iii. 1). Et in una eademque persona verus Deus verusque homo erat. Sed et illibata virgo mox Deipara agnita ac comperta fuit,

alethinos; kai he amoluntos Parthenos theotokos egnorizeto; kathos he Elisabet eipe (Louk. a. mg' ) pros auten; kai pothen moi touto, hina elthe he meter tou Kuriou mou pros me? Akomi einai anankaion kai touto na exeuromen, pos oute he theotes allaxen eis ten anthropoteta, mete he anthropotes eis ten theoteta; ma katha mia phusis emeine teleia, eis mian hupostasin, me hola ta idiomata tes; exo apo ten hamartian, hoson pros ten anthropoteta. quemadmodum ipsi Elisabeta dixit (Luc. i. 43): 'Unde vero istuc mihi, quod mater Domini mei ad me venit?' Ad hæc illud etiam scitu nobis necessarium est, quod neque divinitas in humanitatem conversa sit, neque humanitas in divinitatem; sed manserit natura utraque absoluta, cum proprietatibus suis omnibus, in persona una; peccato tamen, quod ad humanitatem attinet, excepto. Erotesis lth'. Quæstio XXXIX.

Ti didaskei triton touto to arthron tes Pisteos?

Quodnam tertium est eorum, quæ hoc Articulo docentur?

Ap. Pos tou Christou he enanthropesis egineke me ten sunergian tou hagiou Pneumatos; hoste kathos he Parthenos prin tes sullepseos (Es. z'. id'.) eton Parthenos, houto kai eis ten sullepsin kai hustera apo ten sullepsin emeine parthenos, kai eis auton ton tokon; diati ap' auten egennetheke, phulaxas alobeton tes parthenias tes ten sphragida; hoste kai hustera apo ten gennesin eis aionas ateleutetous einai parthenos.

Resp. Incarnationem Christi opera Spiritus Sancti factam fuisse, adeo ut, quemadmodum beata virgo ante conceptionem virgo erat (Ies. vii. 14); ita etiam in conceptu, post conceptum, itemque in partu ipso virgo permanserit. Sic enim de Genetricis alvo editus est Christus, ut intactum penitus inviolatumque virginitatis illius signaculum conservarit, ipsaque post partum in secula interminata virgo maneret. Erotesis m'. Quæstio XL.

Ti allo periechetai eis to arthron touto?

Quid præterea in hoc Articulo continetur?

Ap. Dia ten panagnon parthenon ten theotokon Marian, ten hopoian estontas kai na axiothe na plerose

Resp. De castissima virgine atque deipara Maria, quam, quoniam digna habita fuit, quæ tantum impleret

toson musterion, echousi chreos holoi hoi orthodoxoi, na ten doxazousi prepoumena, kai na ten eulabountai, hos metera tou Kuriou hemon Iesou Christou, e mallon eipein, hos theotokon. Dia touto he ekklesia chairetismon tes ekame, sunthemenon apo ta logia tou Archangelou kai tes hagias Elisabet, banontas kai aute anamesa kapoia oliga eis ton tropon touton; Theotoke parthene, chaire kecharitomene Maria, ho Kurios meta sou; eulogemene su en gunaixi, kai eulogemenos ho karpos tes koilias sou, hoti Sotera etekes ton psuchon hemon. mysterium, Orthodoxi omnes, ut fas piumque est, jure ac merito collaudare venerarique debent; velut matrem Domini nostri Iesu Christi, vel potius, ut Dei genetricem. Quam etiam ob caussam Ecclesia salutationem illius ex verbis Archangeli et S. Elisabetæ, quibus et paucula quædam sua adjecit, hunc in modum concinnavit: O Deipara Virgo, ave Maria, gratia plena, Dominus tecum. Benedicta tu in mulieribus, et benedictus fructus ventris tui, quoniam Salvatorem animarum nostrarum peperisti. Erotesis ma. Quæstio XLI.

Pos prepei na groikoumen dia ton chairetismon touton?

Quid nobis de hac salutatione censendum?

Ap. Proton prepei touto na pisteues, pos ho chairetismos houtos echei ten archen kai ten rhizan tou ap' auton ton Theon; kai epheltheken eis ten gen, epi tous anthropous dia tou Archangelou, diati ho Archangelos den ethelen apokotesein, na ton eipe, an ho Theos den ton ethele prostaxein. Ta de logia hopou eipen he hagia Elisabet, ta elegen ek Pneumatos hagiou; to hopoion einai phaneron, diati (Louk. a. ma.) legei ho Euangelistes; kai eplesthe Pneumatos hagiou he Elisabet, kai anephonese phone megale kai eipen; eulogemene su en gunaixi, kai eulogemenos ho karpos tes koilias sou. Ta de logia hopou eprosthesen

Resp. Primum illud credas oportet, salutationem istam originem et radicem suam Deo ipsi debere; sed ad homines in terra degentes per Gabrielem Archangelum delatam esse, qui illam alioqui neutiquam proferre atque usurpare ausurus erat, nisi a Deo ipsi mandata fuisset: rursus, quæ Elisabeta protulit verba, ea Spiritus Sancti afflatu protulisse, satis ex narratione Evangelistæ liquet (Luc. i. 41): 'Et repleta est Spiritu Sancto Elisabeta, altaque inclamans voce dixit: benedicta tu in mulieribus, et benedictus fructus ventris tui.' Sed et illa verba, quæ Ecclesia adjecit,

he ekklesia, kai auta ek Pneumatos hagiou einai; kai aute he ekklesia me ten exousian, hopou echei, prostassei, na doxazomen polla sunechos ten parthenon me ton chairetismon touton eis ton kairon tes proseuches. ex Spiritu Sancto sunt. Eadem Ecclesia pro suo jure atque auctoritate, inter orandum, crebro multumque hac ipsa salutatione B. Virginem coli a nobis celebrarique jussit. Erotesis mb'. Quæstio XLII.

Ti didaskalia heurisketai eis ton chairetismon touton?

Quid doctrinæ in hac salutatione inest?

Ap. Eis ton chairetismon touton heurisketai he anamnesis tes enanthropeseos tou Huiou tou Theou kai ton autou euergesion, hopou mas edoke met' auten. Akomi paradidotai kai he toiaute didaskalia (Dam. g'. keph. a. kai b'.), egoun pos ho logos tou Theou ho anarchos ex ouranou katabas den ebasta sarka me ton eauton tou, ma eis ten koilian tes panagias Parthenou, apo ta katharotata tes ahimata ten epere, tou hagiou Pneumatos sunergountos, kai ap' auten egennetheken, hos apo gnesian tou metera. Houto bebaios kai alethos prepei na pisteuomen. Tous de legontas (Kuril. Hier. Kat. ig'.), pos ekatabasen apo ton ouranon ten sarka hopou ephorese, kai ten eperasen apo ten hagian Parthenon, hos an apo solenari, he ekklesia tous ekrinen hairetikous, kai tous katekrinen. Akomi eis ton idion chairetismon einai kai toute he didaskalia, hopou mas didaskei na ten onomazomen Theotokon kata ten anthropoteta; kai ap' auten

Resp. In hac salutatione continetur commemoratio assumtæ a filio Dei humanitatis, eorumque illius beneficiorum, quæ per humanitatem suam in nos contulit. Tum hæc etiam in ea proponitur doctrina (Damasc. III. cap. I. et II.), quod nimirum, dum coelo æternum illud et principii expers Dei verbum descenderet, nullam secum carnem attulerit; verum illam in sanctissimæ virginis utero de purissimis sanguinis illius guttis opera Spiritus Sancti assumserit, itaque de illa, ut de genuina matre sua, natus fuerit. Quod firme vereque ita nobis credendum est. Ceterum qui Servatorem coelo descendentem jam carnem gestavisse affirmant, eamque sic per S. virginem tanquam per canaliculam quampiam traduxisse (apud Cyrillum Hieros. Catech. XIII.); eos Ecclesia pro hæreticis habet damnatque. Porro et hæc doctrina salutatione ista comprehenditur, qua docemur nuncupare B.

egennetheken ho Christos, Theos teleios kai anthropos teleios. Eti de heurisketai kai toiaute didaskalia eis ton chairetismon touton, eis ton logon, hopou onomazei ten Parthenon kecharitomenen, pos aute einai metochos tes theias charitos, perissoteron para kan hena allo ktisma; diati einai meter Theou; kai dia touto he ekklesia ten upsonei huper ta Cheroubim kai Seraphim; kai tora aute huperairei pasas tas choreias ton angelon, histamene ek dexion tou Huiou tes, en pase time kai doxe; kathos ho Psalmodos (Psal. md'. th'.) legei; pareste he basilissa ek dexion sou, en himatismo diachruso peribeblemene, pepoipilmene. Ton chairetismon touton kath' henas apo tous orthodoxous christianous prepei met' eulabeias na ton lege, zetontas ten mesiteian tes Parthenou; polla gar ischuei deesis metros pros eumeneian Huiou. Kai hopoios thelei na einai pros auten eulabes, has diabaze ton akathiston humnon, kai tas parakleseis, kai tous loipous humnous tes ekklesias tous pros doxan autes suntethentas. virginem Deiparam secundum humanam Christi naturam, natumque ex ea Christum Deum pariter hominemque perfectum fuisse. Super hæc salutatio ista, dum virginem gratia plenam vocat, docet, eandem, eo quod mater Dei est, largius multo atque abundantius divinæ gratiæ participem factam esse, quam aliam quamcunque rem creatam; eaque re illam ecclesia super Cherubim et Seraphim merito extollit. Nunc enim illa omnes Angelorum choros longe supergressa ad dextram filii sui omni cum honore atque gloria adstat, dicente Davide (Psa. xlv. 9): 'Adstat regina ad dextram tuam, in veste auro distincta, amicta versicoloribus.' Debet autem orthodoxus Christianus quilibet salutationem hanc summa cum reverentia recitare virginisque intercessionem implorare. Plurimum enim matris ad pietatem filii valet oratio. Ceterum qui devotus virginis cultor esse velit, ille hymnum akathiston dictum (quod stantibus, non vero sedentibus canatur), recitabit et supplicationes et ceteros ecclesiæ hymnos, in honorem Deiparse compositos. Erotesis mg'. Quæstio XLIII.

Poiou einai to tetarton arthron tes pisteos?

Quartus fidei Articulus quis est?

Ap. Staurothenta huper hemon epi Pontiou Pilatou kai pathonta kai taphenta.

Resp. Qui pro nobis crucifixus est sub Pontio Pilato, passus et sepultus.

Erotesis md'. Quæstio XLIV.

Ti didaskei to arthron touto?

Quid hic docet Articulus?

Ap. Hex pragmata didaskei; proton pos kat' ekeinen ten alethinen anthropoteta, hopou eperen apo ten parthenon Marian ho Logos, kat' ekeinen epathen eis ton stauron apano di hemas, kurios kai alethos; kai apethanen alethos; to hopoion touto einai phaneron apo ten hagian Graphen, hopou (Louk. kg'. ms'.) legei; kai phonesas phone megale ho Iesous eipe; Pater, eis cheiras sou paratithemi to pneuma mou; kai tauta eipon, exepneuse; Kai to timion tou haima alethos di hemas exechee, kai met' auto mas exegorasen; hos legei (Eph. a. e. kai z'.) ho Apostolos; proorisas hemas eis huiothesian dia Iesou Christou, en tho echomen ten apolutrosin dia tou haimatos autou, ten aphesin ton paraptomaton, kata ton plouton tes charitos autou.

Resp. Sex admodum res docet. Primo, quod secundum veram illam humanitatem, quam de Maria virgine verbum sustulit, etiam in cruce nostra caussa vere et proprie possum fuerit vereque mortem oppetierit, quod ex sacro codice manifestum est (Luc. xxiii. 46): 'Exclamans autem voce magna Iesus dicit: Pater in manus tuas depono spiritum meum; eoque dicto exspiravit.' Quod pretiosum sanguinem suum pro nobis vere profuderit eoque nos redemerit, teste Apostolo (Eph. i. 5 et 7: 'Qui prædestinavit nos in adoptionem filialem per Iesum Christum, in quo habemus redemtionem per sanguinem ipsius, remissionem peccatorum, secundum divitias gratiæ ipsius.' Erotesis me. Quæstio XLV.

Poion einai to deuteron, hopou periechei to arthron touto?

Secundum hoc Articulo contentum, quid est?

Ap. Pos anamartetos epathe dia tas hemon hamartias; kathos legei ho Apostolos Petros (a. epist. a. ie.); eidotes hoti ou phthartois argurio e chrusio elutrothete ek tes mataias humon anastrophes patroparadotou, alla timio haimati, hos amnou amomou kai aspilou Christou. Akomi kai ho

Resp. Christum sine ullo peccato peccatorum nostrorum poenas luisse, teste Petro Apostolo (1 Pet. i. 18): 'Cum sciatis vos non caducis rebus, auro argentoque, redemtos esse a vana vestra vivendi ratione per majores tradita sed pretioso sanguine Christi, velut agni immaculati et incontaminati.'

baptistes Ioannes martura, pos estontas kai na einai athoos ho Iesous kai anamartetos epathe dia tas hamartias mas; dio (Ioan. a. kth'.) legei; ide ho amnos tou Theou, ho airon ten amartian tou kosmou; Kai epath thelematikos; kathos ho idios (Ioan. i. ie.) legei; exousian echo theinai ten psuchen mou, kai exousian echo palin labeiu auten. Similiter et Ioannes Baptista testator, Iesum, qui insons omnino et ab omni peccati contagione intactus esset, nostra ob peccata supplicium pertulisse; ita enim ille (Ioh. i. 29): 'Ecce agnus Dei, qui tollit peccata mundi.' Pertulit vero sua plane sponte atque voluntate, quemadmodum ipse dicit (Ioh. x. 18): 'Potestatem habeo ponendi animam meam, habeo item potestatem recipiendi eam.' Erotesis ms'. Quæstio XLVI.

Ti didaskei triton touto to arthron?

Quidnam tertium iste docet Articulus?

Ap. Pos ho Christos epathen eis ton stauron kata ten sarka, kai ochi kata ten theoteta; diati he theotes den epasche, mete ekarphoneto eis ton stauron, mete emtusmous e kolaphismous edecheto, mete apethneske; kai hoson pos me monen ten sarka epaschen, ho Apostolos (Kol. a. kb'.) to phaneronei legontas; nuni de apokatellaxen en to somati tes sarkos autou dia tou thanatou, parastesai hemas hagious kai amomous, kai anenkletous katenopion hautou. Alla men he theotes hos an elabe ten anthropoteta, pote den echoristheken ap' auten; oute (Damask. homil. eis to a. sabb. hagion ut 70), eis ton kairon tou pathous e tou thanatou eis ton stauron, oute meta ton thanaton; kala kai he psuche na echoristheken apo

Resp. Christum in cruce secundum carnem non vero secundum divinitatem passum fuisse. Nihil enim perpessa fuit Divinitas: non illa cruci affixa fuit: non consputationibus, non alapis os præbuit: non vitam amisit. Quod autem carne sola cruciatus fuit, id manifeste docet Apostolus (Coloss. i. 22): 'Nunc autem reconciliavit in corpore carnis suæ per mortem; ut sisteret nos sanctos et inculpatos et irreprehensibiles coram se ipso.' Ceterum ex quo humanitatem semel assumserat divinitas, nunquam ab ea separata fuit: non tempore passionis mortisque in cruce: non etiam a morte: quamquam enim disjuncta a corpore anima esset; divinitas tamen nec a corpore nec

to kormi; ma he theotes oute apo to kormi oute apo ten psuchen pote echoristheke. Dia touto kai eis kairon tou thanatou he hupostasis tou Christou eton mia kai he haute. ab anima unquam secessit: unde ipsa etiam in morte una eademque Christi erat persona (Damascen. Homilia in sanctum Sabbatum, p. 292, Pantin.). Erotesis mz'. Quæstio XLVII.

Ti didaskei tetarton to arthron touto?

Quartum in hoc Articulo, quid est?

Ap. Pos ho thanatos tou Christou na eton me diaphoroteron tropon para hopou eton ton allon holon anthropon, dia tais aphormais toutais; proton dia to baros ton hamartion mas, kathos legei ho Prophetes (Es. ng'. d'.) peri autou; houtos tas hamartias hemon pherei, kai peri hemon odunatai; kai hemeis elogisametha, auton einai en pono kai en plege hupo Theou kai en kakosei; autos de etraumatisthe dia tas hamartias hemon, kai memalakistai dia tas anomias hemon. Kai allos Prophetes (Thren. a. ib'.) hos ek prosopou tou Christou; hoi pros humas pantes paraporeuomenoi hodon, epistrepsate, kai idete, ei estin algos kata to algos mou, ho egenethe moi. Deuteron, diati eis ton stauron apano eplerou ten hierosunen, heauton prosenenkas to Theo kai Patri eis apolutrosin tou genous ton anthropon; hos phesin ho Apostolos (a. Tim. b'. s'.) peri autou; ho dous eauton antilutron huper panton. Kai allachou (Ephes. e. b'.); ho Christos hegapesen

Resp. Quod mors Christi præstantiore magisque fructuoso quodam modo quam mortes reliquorum hominum omnium, contigit. Has præcipue ob caussas: Primum, ob gravissimam scelerum nostrorum sarcinam, ut de eo ait Propheta (Ies. liii. 4): 'Hic peccata nostra fert, et pro nobis dolore affligitur. Nos existimabamus, illum dolore et plagis et afflictionibus a Deo affici: sed ille ob peccata nostra sauciatus est, et ob iniquitates nostras languore correptus est.' Et Propheta alius, tanquam ex persona Christi (Ier. Thr. i. 12): 'Numquid non ad vos attinet, vos omnes qui iter facitis? revertimini ac videte, si est dolor, ut dolor meus, qui mihi accidit.' Deinde, quod in cruce Pontificium munus suum adimplevit, offerendo semet ipsum Deo et Patri in redemtionem generis humani. Sicut de illo loquitur Apostolus (1 Tim.ii. 6): 'Qui dedit se ipsum pretium redemtionis pro omnibus.' Et alibi (Ephes. v. 2):

hemas, kai paredoken heauton huper hemon prosphoran, kai thusian to theo eis osmen heuodias. Kai eis allon popon (Rhom. e. e.); eti hamartolon onton hemon, kata kairon Christos huper hemon apethanen. Ekei akomi eis ton stauron eteleione ten mesiteian anameson Theou kai anthropon; kathos ho autos Apostolos legei (Kol. a. k'.) peri hautou; kai di autou apokatallaxai ta panta eis auton; eirenopoiesas dia tou haimatos tou staurou hautou; kai allachou (Kol. b'. id'.); exaleipsas to kath' hemon cheirographon tois dogmasin, ho en hupenantion hemin, kai auto eren ek tou mesou, proselosas auto to stauro. 'Christus dilexit nos, et se oblationem pro nobis ac victimam Deo tradidit in odorem suaviter fragrantem.' Et alio loco (Rom. v. 8): 'Cum adhuc inimici Dei essemus, Christus pro nobis mortuus est.' Tum quod ibidem in cruce, susceptam inter Deum atque homines conciliationem absolvit, quemadmodum idem de illo loquitur Apostolus (Col. i. 20): 'Et per illum reconciliare sibi omnia, pace facta per sanguinem crucis illius.' Et alibi (c. ii. 14): 'Delebat, quod contra nos erat, chirographum in decretis, quod adversum nobis erat: et cruci illud affixum de medio sustulit.' Erotesis me. Quæstio XLVIII.

Ti didaskei pempton to arthron touto?

Quodnam quintum est, quod hic docet Articulus?

Ap. Peri tes taphes tou Kuriou hemon Iesou Christou; pos katapos epathe kurios kai alethos eis ton stauron apano; houtos kai apethanen alethos kai alethos etaphe eis topon episemon. Kai touto eginen ochi choris aitian, ma dia na men hupopteuetai tinas husteron peri tes alethous autou ek nekron anastaseos. Diati an ethele taphe eis kan hena topon apokruphon, kai kathos to legousin, en parabusto, ethelasin echein aphormen hoi Ioudaioi, na diasurousi ton Christou. Pros megaleteren loipon

Resp. De sepultura Domini nostri Iesu Christi. Quod quemadmodum proprie vereque in crucem actus ultimos pertulit cruciatus: ita revera etiam mortuus, locoque celebri sepultus fuit. Id quod neutiquam sine caussa factum; verum ut ne deinde quisquam de vera Christi e mortuis resurrectione addubitaret. Quippe si loco quodam obscuro et abstruso, quod ajunt, angulo, sepultus fuisset: caussam haud inopportunam calumniis suis oppugnandi Christi reperissent Iudæi.

pistosin kai doxan tes endoxou tou Christou anastaseos eparakinethekasin hoi Ioudaioi, kai elthasi pros Pilaton (Matth. kz'. xd'.) legontes; keleuson asphalisthenai ton taphon heos tes trites hemeras; kai autos tous apekrithe; echete koustodian, hupagete, asphalisasthe hos oidate. Hoi de poreuthentes esphalisanto ton taphon, sphragisantes ton lithon, meta tes koustodias. He hopoia koustodia ton Ioudaion phanerotata emarturese, pos ho Christos aneste apo tous nekrous; diati eis ton kairon ekeinon autoi ephobethesan, hos legei (Matth. ke. b'.) he Graphe; kai idou seismos egeneto megas; angelos gar Kuriou katabas ex ouranou proselthon apekulise ton lithon apo tes thuras, katheto epano autou. Apo de tou phobou autou eseisthesan hoi terountes, kai egenonto hosei nekroi. Hoitines husteron elthontes eis ten polin apengeilan tois Archiereusin hapanta ta genomena; kai dia touto henankazonto na eipousi kai ekeina ta logia, hopou eipen ho angelos Kuriou (stich. e.) eis tas gunaikas; oida hoti Iesoun ton estauromenon zeteite; ouk estin hode; hegerthe gar kathos eipe; deute, idete ton topon, hopou ekeito ho Kurios; kai tachu poreutheisai eipate tois mathetais autou, hoti egerthe apo ton nekron. Dia touten loipon ten aphormen ho taphos tou Kuriou einai onomastos, dia na Quocirca ad majorem gloriosæ Christi resurrectionis fidem ac gloriam, quodam quasi instinctu commoti, ad Pilatum adeunt ajuntque (Matt. xxvii. 64): 'Iube accurate asservari sepulcrum in diem tertium.' Quibus ille respondit: habetis custodiam, ite, asservate prout poteritis. Illi vero abeuntes asservabant sepulcrum, obsignato saxo atque apposita custodia. Quod Iudæorum custodia manifestissimum resurrectionis Christi perhibuit testimonium, quippe quæ eo ipso temporis articulo magno pavore percellebatur, teste Scriptura (Matt. xxviii. 2): 'Ecce autem ingens terræ motus exstitit. Nam Angelus Domini de coelo descendens, accedens saxum ab ostio devolvit, in eoque consedit; cujus terrore conturbati custodes velut mortui facti sunt.' Qui postea (versu 11) in urbem ingressi Pontificibus summis, quæ evenerant omnia, renunciarunt. Unde ea etiam proferre coacti sunt verba, quæ Angelus mulieribus dixerat (vers. 5): 'Scio Iesum vos, qui crucifixus erat, quærere. Ille vero hic non est. Iam enim, sicut prædixerat, surrexit. Venite, videte locum, in quo situs fuit Dominus, et cito euntes, enumerate discipulis illius, ipsum a mortuis resurrexisse.' Hanc igitur ob caussam sepulcrum Domini celebre